O wydarzeniach

Festiwal Re:tradycja – Jarmark Jagielloński (21-23 sierpnia, Lublin) to nie tylko muzyka, koncerty czy prezentacje sztuki ludowej, ale także wystawy stanowiące przestrzeń spotkań z twórczością inspirowaną tradycją – od fotografii, rzeźb i drzeworytów, przez tkaninę dwuosnowową czy ilustracje.

Tradycyjne już Bramę Krakowską ozdobi ogromny pająk, tym razem wypełniony kolorowymi ptaszkami kojarzonymi ze stolicą polskiego zabawkarstwa, czyli beskidzką Stryszawą. Niemal wszystkie ekspozycje nawiążą do tematu przewodniego tegorocznej edycji, czyli dzieciństwa. Wstęp na wystawy jest bezpłatny.

Dzieci Średniej Wsi w obiektywie Jukki Male | Jukka Male (FIN) | Letnia Szkoła Tradycji

Jukka Male to fiński artysta fotograf, który w 1979 roku po raz pierwszy przyjechał do wioski Średnia Wieś leżącej w Bieszczadach na południu Polski.

Przez 36 lat powracał tu do miejsc i ludzi – prowadził zapis życia i jego przemian. Mieszkańcy wioski przyjęli go z otwartością, zyskał ich zaufanie i przyjaźń. Jukka Male dokumentował życie codzienne i uroczystości rodzinne, czas pracy i odpoczynku. Dzięki jego wieloletniej dokumentacji możemy zobaczyć te zmiany – dzieci, które raz widzimy na zdjęciach czarno-białych, pojawiają się potem jako nastolatkowie na kolorowych fotografiach wykonanych już w „nowej Polsce”.

Wybór prac przedstawionych na wystawie skupia się przede wszystkim na dzieciach, których życie Jukka Male pokazał takie, jakie było – bez zbędnej aranżacji czy sielankowości. Widzimy najmłodszych podczas zabawy, pracy i odpoczynku. Pełne naturalnej radości z bycia razem, z zabawy, ale i oddane obowiązkom w gospodarstwie czy pomocy rodzicom i dziadkom. Widzimy też otoczenie, w jakim się wychowywały – podwórko, pole, dom, najbliżsi.

Wystawa odbywa się w ramach projektu „Letnia Szkoła Tradycji”.

Organizatorem Letniej Szkoły Tradycji jest Fundacja Kultura Enter.
Projekt realizowany dzięki wsparciu Miasta Lublin.
Współpraca: Warsztaty Kultury w Lublinie, Festiwal Re:tradycja – Jarmark Jagielloński, Klasztor oo. Dominikanów w Lublinie.

Informacje praktyczne
Kiedy: 3-28 sierpnia
Gdzie: Zaułek Hartwigów
Wstęp wolny

Instalacja artystyczna | Pająk | Wojciech Świątkowski, Bogumiła Leśniak, Danuta Sałaciak, Piotr Mentel (POL)

W roku poświęconym tematowi dzieciństwa nasza instalacja artystyczna – pająk zawieszany w Bramie Krakowskiej – wypełni się kolorowymi ptaszkami kojarzonymi ze stolicą polskiego zabawkarstwa, czyli beskidzką Stryszawą.

W miejscowości tej (i wielu innych okolicznych wioskach) od drugiej połowy XIX wieku powstają drewniane zabawki.

Historia samych ptaszków ma sięgać Teofila Mentla ze Stryszawy, który w 1888 roku jako 12-letni chłopiec dostał się na służbę do pustelnika z Kalwarii Zebrzydowskiej. W ciągu sześciu lat pracy pomagał w codziennych obowiązkach, ale strugał też drewniane dewocjonalia. Na koniec służby dostał w podzięce kolorowy atlas ptaków, który zabrał do domu. Gdy rodzice zapytali, czego się nauczył, pokazał im książkę i powiedział, że od teraz będzie robił takie wielobarwne figurki.

Jak przytaczał krakowski etnograf, Tadeusz Seweryn, Teofil około 1900 roku przyniósł na jarmark w Suchej Beskidzkiej cały kosz wykonanych przez siebie ptaszków. To zachęciło do twórczości także jego braci, a po latach wpłynęło na historię kolejnych pokoleń rodziny Mentlów i całej okolicy.

Ptaszki, które zobaczymy na pająku, wykonały twórczynie i twórcy ludowi: Danuta Sałaciak, Bogumiła Leśniak i Piotr Mentel.

Natomiast okazałe wiklinowe gniazdo, na którym „przysiadły” stryszawskie ptaszki, to dzieło Wojciecha Świątkowskiego, plecionkarza z mazowieckiego Leszna.

Nasza tegoroczna instalacja to także spotkanie tradycji wpisanych na listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego:

  • Zabawkarstwo żywiecko-suskie zostało w 2016 r. wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
  • Plecionkarstwo w Polsce zostało w 2018 r. wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
  • Tradycje plecionkarskie zostały w 2025 r. wpisane na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości (UNESCO).

Informacje praktyczne
Kiedy: 21-23 sierpnia (piątek-niedziela)
Gdzie: Brama Krakowska
Wstęp wolny

Słuchaj echa | Kaja Prusinowska (POL)

Zapraszamy na wystawę prac Kai Prusinowskiej. Tak o artystce i jej twórczości pisze Romuald Demidenko:

Wystawa prezentuje opracowane cyfrowo obrazy, będące oryginalnie akwarelami oraz rysunkami na papierze wykonywanymi tuszem i kredkami, jak również prace tworzone rysikiem na tablecie. Ekspresja i lekkość tych prac uzyskana za pomocą farb wodnych, ale też przez rozmycie plamy barwnej, także tej wyświetlanej na ekranie ciekłokrystalicznym, skłaniają mnie, by nazwać je „płynącymi obrazami”. Nie mam jednak pewności, czy to określenie rzeczywiście oddaje ich charakter.

Kaja Prusinowska tworzy okładki albumów muzycznych i słuchowisk oraz animacje stanowiące tło koncertów czy spektakli, między innymi dla Muzykanckiej Kompanii Dziecięcej tworzonej wspólnie z Januszem Prusinowskim. Jej obrazy mają zwykle jaskrawą, intensywną kolorystykę, która mocno odcina się od częstego w nich ciemnego tła. Przypominają ornamenty albo wycinanki. Można w nich rozpoznać przede wszystkim świat pozaludzki: rośliny, ptaki i inne zwierzęta. Przywodzą na myśl karty z bajek i dawnych baśni, a zatem także pewien dziecięcy sposób widzenia świata. W tej perspektywie warto szukać jednego ze źródeł inspiracji artystki: wydaje się, że ukształtowały ją ilustracje z książek z dzieciństwa, ich okładki, tajemniczy świat rysunków Jana Marcina Szancera albo matki Muminków, Tove Jansson.

Do tych inspiracji należy też ornamentyka kultury tradycyjnej i skojarzenia, jakie wciąż budzi ludowość, nawet jeśli obcuje się z nią jedynie pośrednio. Są to ornamenty i motywy dekoracyjne dawnych wnętrz: haft, koronka, wycinanka. To w nich estetyka splatała się z funkcją, a to, co miało zdobić, było integralną częścią codziennego życia, nie zaś jego dodatkiem. Prusinowska odnosi się do tej tradycji, poszukując połączeń wizualnych z audialnymi i tworząc obrazy, w których przeszłość okazuje się bliższa współczesności niż zwykle sądzimy.

Romuald Demidenko — kurator, historyk sztuki i okazjonalnie autor tekstów. Interesują go zagadnienia reprezentacji i dostępności oraz relacje między sztuką, humanistyką środowiskową i odmieńczością. Od 2008 roku realizuje w różnych formatach wystawy, programy publiczne i publikacje, w ostatnim czasie między innymi w Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej w Słupsku i Ustce. Jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki — AICA.

Informacje praktyczne
Kiedy: 21-23 sierpnia, godz. 9.00-17.00
Gdzie: Warsztaty Kultury, Grodzka 7, brama
Wstęp wolny

W kamieniu i drewnie… | Józef Lewkowicz (POL) – wydarzenie towarzyszące

Zapraszamy na wystawę przygotowaną przez Partnera festiwalu – Stowarzyszenie Twórców Ludowych.

Od 6 czerwca do 31 sierpnia w Galerii Sztuki Ludowej STL można obejrzeć wystawę twórczości Józefa Lewkowicza – uznanego artysty z Nowego Sioła, niewielkiej miejscowości koło Płazowa (woj. podkarpackie), który od ponad 40 lat fascynuje się rzeźbą w kamieniu i drewnie, a od pewnego czasu także sztuką drzeworytniczą. Na wystawie zaprezentowano nie tylko drzeworyty, ale także rzeźby kamienne i drewniane.

Artysta ludowy Józef Lewkowicz jest rzeźbiarzem samoukiem i pasjonatem. Najpierw przez wiele lat rzeźbił w drewnie, wykonując różne przedstawienia typowe dla tej dziedziny twórczości ludowej, a więc postacie świętych patronów, anioły, kwiaty, kompozycje wielopostaciowe. Z czasem postanowił spróbować wykorzystać swoje umiejętności w sztuce kamieniarskiej, wymagającej nie tylko talentu, ale również siły i cierpliwości. I w ten sposób zaczęły powstawać prace swoją stylistyką nawiązujące do rzeźby nagrobnej znanej w kamieniarskim ośrodku bruśnieńskim. Do pracy wykorzystywał kamień pochodzący z lokalnych złóż.

Z czasem w życiu artysty pojawiła się nowa pasja – drzeworyty. Dzięki dociekliwości dotarł do dziewiętnastowiecznych prac pochodzących z ludowej drzeworytni Kostrzyckich. Do dziś zachowało się 13 klocków pochodzących z tamtejszej pracowni, w tym 9 rytych dwustronnie – w sumie 22 drzeworyty przedstawiające postacie święte i jeden wzór kwiatowy, tzw. kołtryna.

Józef Lewkowicz postanowił odtworzyć matryce tych zapomnianych, jakże cennych drzeworytów. Jego praca zaowocowała reaktywacją, a następnie popularyzacją drzeworytów płazowskich. W 2022 roku zjawisko to zostało wpisane do Krajowego Rejestru Dobrych Praktyk w Ochronie Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Wpis przyczynił się wzrostu popularności tej dziedziny twórczości ludowej. Zaczęto organizować warsztaty, prelekcje, wystawy, konkursy. Podczas różnych wydarzeń artysta prowadzi pokazy tworzenia odbitek i rytowania, przyciągając tłumy zainteresowanych tą techniką. Józef Lewkowicz szybko stał się głównym mistrzem i mentorem, chętnie przekazując wiedzę i umiejętności młodszym pokoleniom, chcąc, aby pamięć o drzeworytnictwie w tym regionie była wciąż żywa.

Artysta z Nowego Sioła nie tylko odtwarza matryce dawnych drzeworytów, ale także tworzy własne autorskie prace, które stały się elementem szerokiej działalności promocyjnej historii i kultury regionu.

Warto dodać, że święte wizerunki w XIX wieku były ważnym elementem wystroju wiejskich wnętrz. Często bez ram i oszklenia przytwierdzano je do ściany bądź deski nad piecem. Zawieszano je również w skrzyniach posagowych, na oparciach łóżek i w stajniach. Święci mieli strzec gospodarstw, ich mieszkańców i zwierząt. Odbitki można było nabyć głównie na jarmarkach i odpustach.

Drzeworyt to najstarsza technika graficzna. Pierwszym etapem jego tworzenia jest rysunek, który nanoszony jest na drewniane bloki, a następnie używa się noża snycerskiego lub dłuta, żeby wyciąć tło, a następnie wprowadzać cieniowania wykonane za pomocą kresek. Wydruk jest odbiciem wykonanej matrycy.

Organizator: Stowarzyszenie Twórców Ludowych
Opieka kuratorska: Katarzyna Kraczoń
Dofinansowano ze środków MKiDN

Informacje praktyczne
Kiedy: 6 czerwca – 31 sierpnia, godz. 10.00-17.00 
Gdzie: Galeria Sztuki Ludowej STL, ul. Grodzka 14
Wstęp wolny

Nie-zabawki, drzewo życia | Piotr Rogaliński (POL)

Piotr Rogaliński od dwudziestu lat zajmuje się działaniami na pograniczu teatru, muzyki i plastyki. Wszystkie te drogi zaprowadziły go do stworzenia wystawy, którą prezentujemy w ramach tegorocznego festiwalu Re:tradycja.

Tak autor wprowadza nas w świat swojej twórczości:

Do wystawy tej wybrałem większość prac wcześniej nieprezentowanych. Pokażę rzeźby z dwóch serii.

Pierwsza seria, tzw. ciemna, jest dopełnieniem wcześniejszych prac, które opowiadają o trudzie życia i są alertem dla człowieka oraz jego poczynań.

Druga, jasna, stworzona została w formie drzewa życia – ze scenami odnoszącymi się do harmonii, miłości, czułości i delikatności. Jak drzewo, które łączy ziemię z niebem, tak w człowieku łączą się sprawy doczesne ze sprawami duchowymi, uchwytne z ulotnymi. 

W obydwu seriach posługuję się obrazami nawiązującymi do zabawek ludowych: lalek, ptaszków, koników, kwiatów i wielu innych.

Piotr Rogaliński w oparciu o dawne wzory wykonuje dekoracje i scenografie do koncertów i spektakli. Specjalizuje się w wykonywaniu rzeźb-zabawek oraz postaci kolędniczych, które wykorzystuje jako rekwizyty w pracy teatralnej. Jako aktor współtworzył przedstawienia w Teatrze Studio Czyczkowy i Teatrze Węgajty. Prowadzi warsztaty teatralne dla młodzieży i osób z niepełnosprawnościami. Przygotowuje audycje dla dzieci o tematyce nawiązującej do kultury ludowej. Od kilku lat gra w kapelach prezentujących muzykę tradycyjną. Jest autorem wielu aranżacji plastycznych do wystaw historycznych i koncertów, między innymi Muzeum Poznańskiego Czerwca w Poznaniu. Współpracował z takimi instytucjami jak: IPN Poznań, Muzeum Walk Niepodległościowych w Poznaniu, Dom Bretanii, CK Zamek w Poznaniu, Filharmonia im. M. Karłowicza w Szczecinie.

Informacje praktyczne
Kiedy:
21 sierpnia (piątek), 13.00-19.00
22-23 sierpnia (sobota-niedziela), 11.00-19.00
Wernisaż: 21 sierpnia (piątek), godz. 18.00
Gdzie: Galeria Gardzienice, Grodzka 5a, I piętro
Wstęp wolny

„Tkackie piksele” i gry retro | Karolina Radulska i Atarynka.PL (POL)

Zapraszamy na wystawę „Tkackie piksele”, której autorką jest podlaska twórczyni ludowa, Karolina Radulska. To cykl 6 tkanin dwuosnowowych przedstawiających wizualne odwzorowania gier takich jak: Arkanoid, Tank, Pac-Man, Super Mario Bros, Tetris i Donkey Kong.

Tak pani Karolina opowiada o wystawie:

Inspiracją do powstania cyklu był rosnący fenomen tzw. retrogamingu – powrotu do gier o prostej, pikselowej grafice, które mimo technicznych ograniczeń oferowały ogromną przyjemność z grania i na trwałe zapisały się w kulturze popularnej. Jako tkaczka od lat zajmująca się tkaniną dwuosnowową, potraktowałam te dawne gry jako zestaw współczesnych wzorców estetycznych, bliskich geometrycznym układom i rytmom charakterystycznym dla tkanin ludowych.

W ramach projektu stworzyłam cykl sześciu tkanin dwuosnowowych przedstawiających bohaterów klasycznych gier, takich jak Pac-Man czy Super Mario Bros, w zupełnie nowej, reinterpretowanej formie – stanowiącej dialog między dawną tradycją a cyfrową wyobraźnią współczesności.

„Tkackie piksele” łączą więc czasy i pokolenia – tych, którzy pamiętają tkaniny dwuosnowowe z własnych, podlaskich domów rodzinnych, tych, dla których gry wideo są wspomnieniem młodości, i wszystkich, którzy dopiero poznają oba te światy i odnajdują w nich coś dla siebie. Wystawa pokazuje również, że do tradycji można podchodzić w sposób nieszablonowy. Bazując na ogromnych umiejętnościach i świadomości odziedziczonej po przodkach techniki, można szukać nowych form wyrazu i sposobów wyrażania elementów swojej tożsamości.

Uzupełnieniem dla prezentacji 6 prac stworzonych przez artystkę będą stanowiska do gry przygotowane przez Atarynka.pl, czyli Lubelską Grupę Miłośników Retro Gier i Konsol. Dzięki nim będziemy mogli spróbować swoich sił w grach odzwierciedlonych na tkaninach dwuosnowowych.

Tkaniny powstały w ramach stypendium Marszałka Województwa Podlaskiego w dziedzinie twórczości artystycznej.

Informacje praktyczne
Kiedy: 21-23 sierpnia (piątek-niedziela), godz. 13.00-19.00
Gdzie: Warsztaty Kultury, Grodzka 7, sala wystawowa, II piętro
Wstęp wolny

To oczywiście tylko kilka z wielu atrakcji tegorocznej edycji festiwalu. Cały program sprawdzisz na retradycja.eu.

O festiwalu Re:tradycja – Jarmark Jagielloński

Re:tradycja to niezwykły festiwal muzyki i rzemiosła tradycyjnego. Podczas trzech sierpniowych dni i nocy Lublin zamienia się w stolicę żywej kultury tradycyjnej.

Program festiwalu obfituje w atrakcje zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Jest to niepowtarzalna szansa na spotkanie mistrzów – rzemieślników, którzy co roku prezentują swoje wyjątkowe, ręcznie wykonywane wyroby. Istotnym elementem Festiwalu Re:tradycja jest też muzyka tradycyjna, prezentowana zarówno w swojej oryginalnej formie, jak i w interpretacji współczesnych twórców. Festiwal to także nocne potańcówki z muzyką graną na żywo, warsztaty, wystawy, spektakle, pokazy kinowe i spotkania. Na najmłodszych czeka Podwórko Re:tradycji, na którym przypominane są dawne gry i zabawy.

Festiwal pozwala usłyszeć, zobaczyć, dotknąć i poczuć kulturę ludową, która w tym czasie całkowicie wypełnia ulice lubelskiego Starego Miasta.

Informacje praktyczne

Re:tradycja – Jarmark Jagielloński
21-23 sierpnia 2026
Lublin, Stare Miasto
Wstęp na wydarzenie jest wolny.

Organizatorzy: Warsztaty Kultury w Lublinie, Instytucja Kultury Miasta Lublin, Lublin Miasto Inspiracji
Patronat honorowy: Prezydent Miasta Lublin – Krzysztof Żuk, Narodowy Instytut Dziedzictwa
Mecenas: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Patroni medialni: TVP Kultura, TVP3 Lublin, TVP ABC, Program II Polskiego Radia, Polskie Radio Dzieciom, Radiowe Centrum Kultury Ludowej, Radio Lublin, Gazeta Wyborcza, Weranda Country, KulturaLudowa.pl, MuzykaTradycyjna.pl, Kultura Enter, ONET
Partnerzy: Lublin Airport, Fundacja Kultura Enter, Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice, Teatr Stary
w Lublinie, Dominikanie Lublin, Muzeum Narodowe w Lublinie, Ivan Honchar Museum, Stowarzyszenie Twórców Ludowych

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.