O wydarzeniach

Festiwal Re:tradycja – Jarmark Jagielloński odbędzie się w Lublinie już w najbliższy weekend (21-23 sierpnia). Po raz kolejny na Starym Mieście będzie można spotkać mistrzów i mistrzynie rzemiosła i sztuki ludowej, dla których tradycja jest głównym źródłem inspiracji. Podczas tegorocznego święta kultury tradycyjnej swoje wyroby zaprezentuje około 130 twórców i twórczyń z Polski, Litwy, Ukrainy, Słowacji, Czech, Węgier, Rumunii, a nawet Indii. Blisko 40 z nich kontynuuje tradycje wpisane na krajowe listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Zapraszane przez nas osoby kontynuują wiele różnorodnych tradycji zakorzenionych w dziedzictwie wsi. Są to m.in. ceramika, malarstwo, plecionkarstwo, plastyka obrzędowa i zdobnicza, biżuteria, kowalstwo, rzeźba, budowa instrumentów, tkactwo czy obróbka drewna. Ponieważ tegorocznym motywem przewodnim Festiwalu jest dzieciństwo, chcemy zwrócić szczególną uwagę na rzemieślników i rzemieślniczki, którzy zajmują się zabawkarstwem. Poznajmy ich sylwetki oraz wyroby.

Kolorowe drewniane ptaszki

Wyroby Bogumiły Leśniak, Piotra Mentla i Danuty Sałaciak znajdziemy nie tylko na ich festiwalowych stoiskach, ale także na instalacji artystycznej – pająku, który na czas naszego wydarzenia pojawi się w Bramie Krakowskiej.

Bogumiła Leśniak (POL) zajmuje się rzeźbą. Tradycja twórczości ludowej w jej rodzinie sięga kilku pokoleń wstecz. Babcia wykonywała drewniane lalki, a mama pracowała w Spółdzielni Rzemieślniczej w Suchej Beskidzkiej. Jak sama opowiada:

W 1984 r., po wyjściu za mąż i przeprowadzce do Stryszawy, rozpoczęła się moja przygoda z ptaszkami stryszawskimi. Mój teść Emil Leśniak, jego brat Edward oraz teściowa Genowefa zajmowali się rzeźbieniem i malowaniem ptaszków stryszawskich. Od nich nauczyłam się techniki wytwarzania tych niewielkich rzeźb: ciosania drewnianych klocków, strugania nożem, zaprawiania na drucikach, malowania i tworzenia kompozycji tzw. rodzinek na gałązkach lub deseczkach.

Dlatego na stoisku twórczyni oprócz rzeźb i płaskorzeźb o tematyce sakralnej oraz świeckiej znajdziemy także kolorowe drewniane ptaszki nawiązujące do tradycyjnych lokalnych wzorów, a czasami inspirowane naturalnym wybarwieniem różnych gatunków ptaków.

Wielopokoleniową tradycję robienia zabawek oraz ptaszków stryszawskich kontynuuje także pan Piotr Mentel (POL). Pojawienie się słynnych dziś stryszawskich ptaszków wywodzi się od osoby Teofila Mentla (1876-1944), jednego z przodków pana Piotra. Także dziadkowie, Stefania (1923-2005) i Julian (1923-1995) oraz rodzice, Antonina (1958) i Tadeusz (1955-2005) przyczynili się do tego, że Piotr już od lat dziecięcych przejmował umiejętności wykonywania drewnianych zabawek wzorowanych na lokalnych tradycjach. Dziś, podobnie jak niegdyś jego przodkowie, tworzy kolorowe ptaszki, koniki i bryczki, karuzelki, klepoki czy szopki bożonarodzeniowe. A w pracy i kiermaszach towarzyszą mu dzieci, Natalia, Zuzia i Miłosz.

Danuta Sałaciak (POL) to kolejna twórczyni pochodząca ze Stryszawy i kontynuująca popularne w regionie tradycje zabawkarskie. Już od najmłodszych lat uczyła się od swoich dziadków i rodziców, którzy przekazywali jej swoje umiejętności, a w wieku 20 lat zaczęła rzeźbić samodzielnie. Dziś w pracy pomaga jej dwójka dzieci. Pani Danuta w drewnie sosnowym lub lipowym struga za pomocą noża kształt zabawki, którą następnie ręcznie maluje. Wzory, których używa, przejęła od rodziców, a niektóre opracowała sama, inspirując się naturą. Na jej stoisku znajdziemy różnorodne rzeźby ptaszków – dużych i małych, na drucikach, krzaczkach czy siedzące w gniazdkach.

Różnorodne ośrodki zabawkarskie w Polsce

Również Państwo Wiesława i Marian Łobozowie (POL) zajmują się zabawkarstwem zakorzenionym w tradycji Beskidu Żywieckiego. Pewel Wielka, z której pochodzą, jest jednym z ważnych ośrodków zabawkarskich regionu. Rzemiosło to z domu rodzinnego wyniósł pan Marian, od jego rodziców umiejętności te przejęła pani Wiesława, a z czasem dołączyli do nich także ich synowie. Jak mówi pan Marian:

Dziadek, tata, mama i starszy brat, oprócz prowadzenia gospodarstwa rolnego, zajmowali się robieniem zabawek ludowych. Ja robiłem te lżejsze prace – to, co umiałem. Im byłem starszy, tym moja praca była coraz bardziej samodzielna. Po wielu latach mogę powiedzieć, że to byli moi mistrzowie.

Na stoisku twórców znajdziemy koniki na kółkach i biegunach, ptaszki klepoki, wozy drabiniaste i bryczki, karuzelki, figurki zwierząt, piszczałki oraz gwizdki, a także najbardziej charakterystyczne, ponieważ wymyślone przez nich samych – skrzydlate koniki, pegazy.

Ryszard Marciniec (POL) wykonuje tradycyjne zabawki z drewna. Pochodzi z leżącej na Podkarpaciu Brzózy Stadnicka, która była niegdyś rozpoznawalnym ośrodkiem zabawkarskim. Jak sam opowiada:

Jako kilkuletni chłopiec pomagałem ojcu, Stanisławowi, przy pracy w warsztacie. Siedziałem, przyglądałem się, podawałem narzędzia, później sam zacząłem robić zabawki. W wieku 14 lat własnoręcznie, ale pod bacznym okiem ojca, wykonałem samochód, skrzynkową ciężarówkę. Obecnie część wzorów, które wykonuję, to pozostałości po moim ojcu, inne wymyśliłem sam.

Pan Ryszard tworzy głównie według dawnych, tradycyjnych wzorów, dlatego na jego stoisku na Jarmarku Jagiellońskim znajdziemy m.in. klepaki, dziobiące kurki, koniki, pukawki czy taczki.

Nie-zabawki

Twórcą zabawek i nie-zabawek, który w swojej pracy inspiruje się tradycją, jest za to Piotr Rogaliński (POL). Od 30 lat zajmuje się on twórczością na pograniczu teatru, muzyki i plastyki. Tworzy „rzeźby-zabawki” oraz rekwizyty kolędnicze. W oparciu o dawne wzory wykonuje także dekoracje i scenografie do koncertów oraz spektakli. Swoje prace tworzy ręcznie, głównie w drewnie, pozostawiając materiał w stanie surowym albo barwiąc go ziemią czy woskiem. W swoich rzeźbach inspiruje się starymi wzorami zaczerpniętymi od innych twórców lub z materiałów archiwalnych.

Pan Piotr realizuję też rzeźbiarski projekt pt. „Nie-zabawki”, w którym stara się nadać ludowym zabawkom nowe znaczenie, umieszczając je w nowych kontekstach. Tak, aby stały się one żywym i aktualnym środkiem artystycznego wyrazu, a potencjał ukryty w zabawce ludowej udało się wykorzystać w dialogu ze współczesnością, poruszając ważne sprawy ludzi dorosłych. Oprócz rzeźb i rekwizytów tworzy też akcesoria dla bębniarzy takie jak pałeczki, druciki, trójkąty-stalki i brzękadła mosiężne.

W czasie Festiwalu, poza wizytą na stoisku pana Piotra, zapraszamy także na wystawę „Nie-zabawki, drzewo życia”, na której artysta prezentuje swoją twórczość. Wystawa dostępna jest w Galerii Gardzienice (ul. Grodzka 5a) w piątek w godzinach 13.00-19.00, a w sobotę i w niedzielę w godzinach 11.00-19.00.

Wystawa | Nie-zabawki, drzewo życia | Piotr Rogaliński (POL)

Kiedy:
21 sierpnia (piątek), 13.00-19.00
22-23 sierpnia (sobota-niedziela), 11.00-19.00
Wernisaż: 21 sierpnia (piątek), godz. 18.00
Gdzie: Galeria Gardzienice, Grodzka 5a, I piętro
Wstęp wolny

Sztuka zabawkarstwa spoza Polski

Dmytro Kudria (UKR) wychował się w otoczeniu, w którym praca z drewnem była codziennością. Jego dziadek remontował skrzypce, natomiast ojciec wykonywał okna oraz drzwi. Pan Dmytro ukończył Szkołę Muzyczną w Kropywnyckim (instrumenty dęte), jednak zaszczepione w dzieciństwie zamiłowanie do drewna wpłynęło na wybór dalszej ścieżki zawodowej. Dziś pan Kudria jest uznanym rzemieślnikiem oraz pedagogiem. Delikatne kształty, naturalny kolor drewna i rzeźbione ornamenty pojawiają się zarówno w jego zabawkach, jak i np. prostych instrumentach. Dźwięk tych ostatnich przyciąga uwagę wszystkich, którzy znajdą się w okolicy stoiska pana Dmytro.

Również pan Serhiy Sviatnyi (UKR) jest twórcą drewnianych zabawek i prostych instrumentów. Od 1980 r. uczył się od mistrzów ze swojego regionu takich jak Oleksandr Kolosha, Anatoliy Kaloshyn czy Anatoliy Ivaankov. Spod jego rąk wychodzą dziś grzechotki, kołatki, koniki czy ptaszki nawiązujące swoimi wzorami do tradycji czernihowskich. Wszystkie prace artysty zachowują naturalny kolor drewna, co nadaje im wyjątkowego uroku. Podczas Festiwalu będzie można spróbować zagrać melodie na instrumentach wykonanych przez artystę oraz je zakupić.

To oczywiście tylko kilku twórców i twórczyń, których spotkamy podczas Jarmarku Jagiellońskiego. Do zwiedzenia są bowiem stoiska rzemieślników i rzemieślniczek z Polski, Ukrainy, Czech, Słowacji, Litwy, Węgier, Rumunii czy Indii. Ich listę można zobaczyć na naszej stronie internetowej.

Twórców i twórczynie będzie można spotkać na Starym Mieście od piątku w godzinach 13.00-18.00, a w sobotę i w niedzielę w godzinach 10.00-18.00.

Informacje praktyczne

Kiedy:
21 sierpnia (piątek), godz. 13.00-18.00
22-23 sierpnia (sobota-niedziela), godz. 10.00-18.00
Gdzie: Stare Miasto i Śródmieście
Wstęp wolny

Dostępność

Spacer po Jarmarku z tłumaczami polskiego języka migowego

Podczas Festiwalu osoby posługujące się polskim językiem migowym będą mogły skorzystać z tłumaczy-przewodników po Jarmarku Jagiellońskim. Zaplanowane zostały dyżury tłumaczy PJM, których będzie można spotkać w punkcie informacyjnym Festiwalu na Placu Łokietka.

Godziny dyżurów:
21 sierpnia (piątek), godz. 16.00-18.00
22 sierpnia (sobota), godz. 14.00-18.00
23 sierpnia (niedziela), godz. 11.00-14.00

Osoby posługujące się PJM będą mogły wspólnie z tłumaczem odwiedzić rzemieślników, którymi są zainteresowane, zapytać o ich pracę, wyroby oraz tradycję i oczywiście skorzystać z okazji do nabycia unikatowych wyrobów sztuki ludowej.

Tłumacze: Jolanta Gromada i Łukasz Grzesiuk

O festiwalu Re:tradycja – Jarmark Jagielloński

Re:tradycja to niezwykły festiwal muzyki i rzemiosła tradycyjnego. Podczas trzech sierpniowych dni i nocy Lublin zamienia się w stolicę żywej kultury tradycyjnej.

Program festiwalu obfituje w atrakcje zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Jest to niepowtarzalna szansa na spotkanie mistrzów – rzemieślników, którzy co roku prezentują swoje wyjątkowe, ręcznie wykonywane wyroby. Istotnym elementem Festiwalu Re:tradycja jest też muzyka tradycyjna, prezentowana zarówno w swojej oryginalnej formie, jak i w interpretacji współczesnych twórców. Festiwal to także nocne potańcówki z muzyką graną na żywo, warsztaty, wystawy, spektakle, pokazy kinowe i spotkania. Na najmłodszych czeka Podwórko Re:tradycji, na którym przypominane są dawne gry i zabawy.

Festiwal pozwala usłyszeć, zobaczyć, dotknąć i poczuć kulturę ludową, która w tym czasie całkowicie wypełnia ulice lubelskiego Starego Miasta.

Informacje praktyczne

Re:tradycja – Jarmark Jagielloński
21-23 sierpnia 2026
Lublin, Stare Miasto
Wstęp na wydarzenie jest wolny.

Organizatorzy: Warsztaty Kultury w Lublinie, Instytucja Kultury Miasta Lublin, Lublin Miasto Inspiracji
Patronat honorowy: Prezydent Miasta Lublin – Krzysztof Żuk, Narodowy Instytut Dziedzictwa
Mecenas: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Patroni medialni: TVP Kultura, TVP3 Lublin, TVP ABC, Program II Polskiego Radia, Polskie Radio Dzieciom, Radiowe Centrum Kultury Ludowej, Radio Lublin, Gazeta Wyborcza, Weranda Country, KulturaLudowa.pl, MuzykaTradycyjna.pl, Kultura Enter, ONET
Partnerzy: Lublin Airport, Fundacja Kultura Enter, Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice, Teatr Stary
w Lublinie, Dominikanie Lublin, Muzeum Narodowe w Lublinie, Ivan Honchar Museum, Stowarzyszenie Twórców Ludowych

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.