Instalacja artystyczna | Pająk

W roku poświęconym tematowi dzieciństwa nasza instalacja artystyczna – pająk zawieszany w Bramie Krakowskiej – wypełni się kolorowymi ptaszkami kojarzonymi ze stolicą polskiego zabawkarstwa, czyli beskidzką Stryszawą.

W miejscowości tej (i wielu innych okolicznych wioskach) od drugiej połowy XIX wieku powstają drewniane zabawki.

Historia samych ptaszków ma sięgać Teofila Mentla ze Stryszawy, który w 1888 roku jako 12-letni chłopiec dostał się na służbę do pustelnika z Kalwarii Zebrzydowskiej. W ciągu sześciu lat pracy pomagał w codziennych obowiązkach, ale strugał też drewniane dewocjonalia. Na koniec służby dostał w podzięce kolorowy atlas ptaków, który zabrał do domu. Gdy rodzice zapytali, czego się nauczył, pokazał im książkę i powiedział, że od teraz będzie robił takie wielobarwne figurki.

Jak przytaczał krakowski etnograf, Tadeusz Seweryn, Teofil około 1900 roku przyniósł na jarmark w Suchej Beskidzkiej cały kosz wykonanych przez siebie ptaszków. To zachęciło do twórczości także jego braci, a po latach wpłynęło na historię kolejnych pokoleń rodziny Mentlów i całej okolicy.

Ptaszki, które zobaczymy na pająku, wykonały twórczynie i twórcy ludowi: Danuta Sałaciak, Bogumiła Leśniak i Piotr Mentel.

Natomiast okazałe wiklinowe gniazdo, na którym „przysiadły” stryszawskie ptaszki, to dzieło Wojciecha Świątkowskiego, plecionkarza z mazowieckiego Leszna.

Nasza tegoroczna instalacja to także spotkanie tradycji wpisanych na listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego:

• Zabawkarstwo żywiecko-suskie zostało w 2016 r. wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
• Plecionkarstwo w Polsce zostało w 2018 r. wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
• Tradycje plecionkarskie zostały w 2025 r. wpisane na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości (UNESCO).

Informacje praktyczne

Kiedy: 21-23 sierpnia (piątek-niedziela)
Gdzie: Brama Krakowska
Wstęp wolny