{"id":51825,"date":"2023-09-08T14:06:11","date_gmt":"2023-09-08T12:06:11","guid":{"rendered":"https:\/\/retradycja.eu\/?page_id=51825"},"modified":"2023-12-05T15:58:14","modified_gmt":"2023-12-05T14:58:14","slug":"znajdzrzemieslnika2023","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/","title":{"rendered":"#Znajd\u017aRzemie\u015blnika 2023 EtnoPolska"},"content":{"rendered":"<p><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-1 fusion-flex-container nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-margin-top:2%;--awb-background-color:#ffffff;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:calc( 1920px + 0px );margin-left: calc(-0px \/ 2 );margin-right: calc(-0px \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-0 fusion_builder_column_1_1 1_1 fusion-flex-column\" style=\"--awb-padding-left:8%;--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:100%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:0px;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:0px;--awb-width-medium:100%;--awb-spacing-right-medium:0px;--awb-spacing-left-medium:0px;--awb-width-small:100%;--awb-spacing-right-small:0px;--awb-spacing-left-small:0px;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-1\"><h1><span class=\"czarny_tekst\">#Znajd\u017aRzemie\u015blnika 2023 EtnoPolska<\/span><\/h1>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-2 fusion-flex-container nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-padding-right:8%;--awb-padding-left:8%;--awb-margin-top:2%;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1996.8px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-1 fusion_builder_column_1_3 1_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:33.333333333333%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:5.76%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:5.76%;--awb-width-medium:33.333333333333%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:5.76%;--awb-spacing-left-medium:5.76%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-image-element \" style=\"--awb-caption-title-font-family:var(--h2_typography-font-family);--awb-caption-title-font-weight:var(--h2_typography-font-weight);--awb-caption-title-font-style:var(--h2_typography-font-style);--awb-caption-title-size:var(--h2_typography-font-size);--awb-caption-title-transform:var(--h2_typography-text-transform);--awb-caption-title-line-height:var(--h2_typography-line-height);--awb-caption-title-letter-spacing:var(--h2_typography-letter-spacing);\"><span class=\" fusion-imageframe imageframe-none imageframe-1 hover-type-none\"><img decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" alt=\"Grafika z postaci\u0105 trzymaj\u0105c\u0105 w r\u0119ce sito. Napis: #Znajd\u017aRzemie\u015bnika Warsztaty.\" title=\"HD-warsztaty\" src=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty.jpg\" data-orig-src=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty.jpg\" class=\"lazyload img-responsive wp-image-51809\" srcset=\"data:image\/svg+xml,%3Csvg%20xmlns%3D%27http%3A%2F%2Fwww.w3.org%2F2000%2Fsvg%27%20width%3D%271920%27%20height%3D%271080%27%20viewBox%3D%270%200%201920%201080%27%3E%3Crect%20width%3D%271920%27%20height%3D%271080%27%20fill-opacity%3D%220%22%2F%3E%3C%2Fsvg%3E\" data-srcset=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty-200x113.jpg 200w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty-400x225.jpg 400w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty-600x338.jpg 600w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty-800x450.jpg 800w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty-1200x675.jpg 1200w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HD-warsztaty.jpg 1920w\" data-sizes=\"auto\" data-orig-sizes=\"(max-width: 640px) 100vw, 600px\" \/><\/span><\/div><div class=\"fusion-separator fusion-full-width-sep\" style=\"align-self: center;margin-left: auto;margin-right: auto;width:100%;\"><\/div><div class=\"fusion-image-element \" style=\"--awb-caption-title-font-family:var(--h2_typography-font-family);--awb-caption-title-font-weight:var(--h2_typography-font-weight);--awb-caption-title-font-style:var(--h2_typography-font-style);--awb-caption-title-size:var(--h2_typography-font-size);--awb-caption-title-transform:var(--h2_typography-text-transform);--awb-caption-title-line-height:var(--h2_typography-line-height);--awb-caption-title-letter-spacing:var(--h2_typography-letter-spacing);\"><span class=\" fusion-imageframe imageframe-none imageframe-2 hover-type-none\"><img decoding=\"async\" width=\"2386\" height=\"768\" alt=\"Logotypy\" title=\"2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono\" src=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono.jpg\" data-orig-src=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono.jpg\" class=\"lazyload img-responsive wp-image-51812\" srcset=\"data:image\/svg+xml,%3Csvg%20xmlns%3D%27http%3A%2F%2Fwww.w3.org%2F2000%2Fsvg%27%20width%3D%272386%27%20height%3D%27768%27%20viewBox%3D%270%200%202386%20768%27%3E%3Crect%20width%3D%272386%27%20height%3D%27768%27%20fill-opacity%3D%220%22%2F%3E%3C%2Fsvg%3E\" data-srcset=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono-200x64.jpg 200w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono-400x129.jpg 400w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono-600x193.jpg 600w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono-800x258.jpg 800w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono-1200x386.jpg 1200w, https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/2023_NCK_dofinans_etnoplska_mono.jpg 2386w\" data-sizes=\"auto\" data-orig-sizes=\"(max-width: 640px) 100vw, 600px\" \/><\/span><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-2 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-2\"><p><strong>Projekt #Znajd\u017aRzemie\u015blnika<\/strong><\/p>\n<p>S\u0142owa kluczowe, has\u0142a i hashtagi to wskaz\u00f3wki u\u0142atwiaj\u0105ce poszukiwania, pomagaj\u0105ce znale\u017a\u0107 interesuj\u0105ce nas zagadnienie. Projektem #Znajd\u017aRzemie\u015blnika chcemy wspom\u00f3c tych, dla kt\u00f3rych celem podobnych poszukiwa\u0144 jest lokalna kultura ludowa. Pragniemy zaciekawi\u0107, opowiedzie\u0107 i da\u0107 impuls. Osobom, kt\u00f3rym temat ten jest obcy \u2013 impuls do zainteresowania si\u0119 w\u0142asn\u0105 kultur\u0105 regionaln\u0105; tym, kt\u00f3rzy chc\u0105 wiedzie\u0107 i umie\u0107 wi\u0119cej \u2013 motywacj\u0119 oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju. W naszych dzia\u0142aniach nie skupiamy si\u0119 jednak wy\u0142\u0105cznie na odbiorcach, lecz r\u00f3wnie\u017c na samych mistrzach tradycyjnego rzemios\u0142a. Dzi\u0119ki projektowi b\u0119d\u0105 mie\u0107 oni okazj\u0119 do zachowania swojej historii, opowiedzenia o dziedzictwie, w kt\u00f3rym wyro\u015bli i kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cili ca\u0142e swoje \u017cycie, do znalezienia uczni\u00f3w i kontynuator\u00f3w, a tak\u017ce do bycia docenionym zar\u00f3wno w najbli\u017cszej spo\u0142eczno\u015bci lokalnej, jak i o wiele szerzej. Wychodz\u0105c od ma\u0142ych miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rych dane tradycje tworzy\u0142y si\u0119 i do dzi\u015b zachowa\u0142y, dajemy szans\u0119 na to, by prezentowa\u0142y si\u0119 one tak\u017ce w nowych \u015brodowiskach i okoliczno\u015bciach.<\/p>\n<p><strong>Dofinansowano ze \u015brodk\u00f3w Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: EtnoPolska. Edycja 2023.<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"accordian fusion-accordian fusion-no-small-visibility\" style=\"--awb-border-size:1px;--awb-icon-size:16px;--awb-content-font-size:0.9em;--awb-icon-alignment:left;--awb-hover-color:#f9f9fb;--awb-border-color:#e2e2e2;--awb-background-color:#ffffff;--awb-divider-color:#e2e2e2;--awb-divider-hover-color:#e2e2e2;--awb-icon-color:#ffffff;--awb-title-color:#75160f;--awb-content-color:#000000;--awb-icon-box-color:#212934;--awb-toggle-hover-accent-color:#000000;--awb-title-font-family:&quot;Raleway&quot;;--awb-title-font-weight:400;--awb-title-font-style:normal;--awb-content-font-family:&quot;Raleway&quot;;--awb-content-font-style:normal;--awb-content-font-weight:500;\"><div class=\"panel-group fusion-toggle-icon-boxed\" id=\"accordion-51825-1\"><div class=\"fusion-panel panel-default panel-09689c8e4cb509073 fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_09689c8e4cb509073\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"09689c8e4cb509073\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-1\" data-target=\"#09689c8e4cb509073\" href=\"#09689c8e4cb509073\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Film | #Znajd\u017aRzemie\u015blnika - Antoni Ma\u0142ek<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"09689c8e4cb509073\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_09689c8e4cb509073\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p><iframe class=\"lazyload fusion-hidden\" data-privacy-type=\"youtube\" src=\"data:image\/svg+xml,%3Csvg%20xmlns%3D%27http%3A%2F%2Fwww.w3.org%2F2000%2Fsvg%27%20width%3D%2780%27%20height%3D%27400%27%20viewBox%3D%270%200%2080%20400%27%3E%3Crect%20width%3D%2780%27%20height%3D%27400%27%20fill-opacity%3D%220%22%2F%3E%3C%2Fsvg%3E\" data-orig-src=\"\" title=\"YouTube video player\" data-privacy-src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/R6npPLFFzg4?si=0y0nNFSKBQaqX0cE\" width=\"80%\" height=\"400\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><div class=\"fusion-privacy-placeholder\" style=\"width:80%; height:400px;\" data-privacy-type=\"youtube\"><div class=\"fusion-privacy-placeholder-content\"><div class=\"fusion-privacy-label\">For privacy reasons YouTube needs your permission to be loaded.<\/div><a href=\"\" data-privacy-type=\"youtube\" class=\"fusion-button button-default fusion-button-default-size button fusion-privacy-consent\">Wyra\u017cam zgod\u0119<\/a><\/div><\/div><\/p>\n<p>Antoni Ma\u0142ek pochodzi ze wsi Bukowa po\u0142o\u017conej na terenie Las\u00f3w Janowskich (woj. lubelskie). S\u0105 to bliskie okolice Bi\u0142goraja, w kt\u00f3rym od XVII wieku pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142o si\u0119 sitarstwo. Z czasem rzemios\u0142o to sta\u0142o si\u0119 rozpoznawaln\u0105 mark\u0105 miasta i okolicznych wsi \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zajmowa\u0142a si\u0119 wyrobem sit oraz ich sprzeda\u017c\u0105. Szukaj\u0105c rynk\u00f3w zbytu, sitarze bi\u0142gorajscy w\u0119drowali nie tylko po regionie i kraju \u2013 zasi\u0119g ich w\u0119dr\u00f3wek obejmowa\u0142 obszar mi\u0119dzy odleg\u0142ymi zak\u0105tkami Rosji a Turcj\u0105. Rzemie\u015blnicy ci stworzyli swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 kultur\u0119, wp\u0142yn\u0119li tak\u017ce na ekonomiczny rozw\u00f3j miasta.<\/p>\n<p>Wraz ze zmniejszaniem potrzeby i znaczenia wyrobu sit, region straci\u0142 wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0119 nap\u0119dow\u0105, kt\u00f3ra przez wieki wp\u0142ywa\u0142a na jego charakter. Jednak tradycje sitarskie (w o wiele mniejszej skali) zachowa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 wyrobem sit, by\u0142 m.in. ojciec pana Antoniego Ma\u0142ka. Nauczy\u0142 on tego fachu swojego syna, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 kontynuacji rodzinnych tradycji pracy w drewnie.<\/p>\n<p>W czasie naszego kr\u00f3tkiego filmu odwiedzimy pana Antoniego Ma\u0142ka, by zobaczy\u0107 go przy pracy. Dowiemy si\u0119, jak wybiera odpowiednie drewno i jak potem zamienia je w sita. Pos\u0142uchamy jego wspomnie\u0144 o pocz\u0105tkach pracy sitarskiej, a tak\u017ce zobaczymy przyrz\u0105dy i narz\u0119dzia pomagaj\u0105ce mu w jego zawodzie. Film realizowany w ramach projektu <a class=\"yt-core-attributed-string__link yt-core-attributed-string__link--display-type yt-core-attributed-string__link--call-to-action-color\" tabindex=\"0\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/hashtag\/znajd%C5%BArzemie%C5%9Blnika\" target=\"\" rel=\"nofollow noopener\">#Znajd\u017aRzemie\u015blnika<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;Autor filmu: Mateusz Borny<\/p>\n<p>Film mia\u0142 swoj\u0105 premier\u0119 podczas Festiwalu Re:tradycja &#8211; Jarmark Jagiello\u0144ski 2023<\/p>\n<p>Materia\u0142 udost\u0119pniony na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa &#8211; Na tych samych warunkach 3.0 Polska (BY-SA)&nbsp;<br \/>\n<a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode<\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-ff77dc742b209889d fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_ff77dc742b209889d\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"ff77dc742b209889d\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-1\" data-target=\"#ff77dc742b209889d\" href=\"#ff77dc742b209889d\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Wystawa - #Znajd\u017aRzemie\u015blnika<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"ff77dc742b209889d\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_ff77dc742b209889d\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n\t<div class='ngg-imagebrowser default-view'\n\t\tid='ngg-imagebrowser-6c88f8b35c7c3ebea324ff55d564b99a-51825'\n\t\tdata-nextgen-gallery-id=\"6c88f8b35c7c3ebea324ff55d564b99a\">\n\n\t\t<h3>D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.<\/h3>\n\n\t\t<div id=\"ngg-image-0\" class=\"pic\" \n\t\t\t\t\t>\n\t\t<a href='https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/6_DSC4794.JPG'\n\t\t\ttitle='fot. M.Borny'\n\t\t\tdata-src=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/6_DSC4794.JPG\"\n\t\t\tdata-thumbnail=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/thumbs\/thumbs_6_DSC4794.JPG\"\n\t\t\tdata-image-id=\"2389\"\n\t\t\tdata-title=\"D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.\"\n\t\t\tdata-description=\"fot. M.Borny\"\n\t\t\tclass=\"ngg-simplelightbox\" rel=\"6c88f8b35c7c3ebea324ff55d564b99a\">\n\t\t\t<img title='D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.'\n\t\t\t\talt='D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.'\n\t\t\t\tsrc='https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/6_DSC4794.JPG'\/>\n\t\t<\/a>\n\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t<div class='ngg-imagebrowser-nav'>\n\n\t\t\t<div class='back'>\n\t\t\t\t<a class='ngg-browser-prev'\n\t\t\t\t\tid='ngg-prev-2408'\n\t\t\t\t\thref='https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/nggallery\/image\/20_dsc4740\/'>\n\t\t\t\t\t<i class=\"fa fa-chevron-left\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class='next'>\n\t\t\t\t<a class='ngg-browser-next'\n\t\t\t\t\tid='ngg-next-2390'\n\t\t\t\t\thref='https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/nggallery\/image\/1_dsc4728\/'>\n\t\t\t\t\t<i class=\"fa fa-chevron-right\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class='counter'>\n\t\t\t\tZdj\u0119cie\t\t\t\t1\t\t\t\tz\t\t\t\t20\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class='ngg-imagebrowser-desc'>\n\t\t\t\t<p>fot. M.Borny<\/p>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\nMateria\u0142 udost\u0119pniony na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa \u2013 Na tych samych warunkach 3.0 Polska (BY-SA)&nbsp;<br \/>\n<a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode<\/a><\/p>\n<p>Wystawa po\u015bwi\u0119cona jest postaci pana Antoniego Ma\u0142ka, kt\u00f3ry pochodzi ze wsi Bukowa, po\u0142o\u017conej na terenie Las\u00f3w Janowskich (woj. lubelskie). S\u0105 to bliskie okolice Bi\u0142goraja, w kt\u00f3rym od XVII wieku pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142o si\u0119 sitarstwo. Z czasem rzemios\u0142o to sta\u0142o si\u0119 rozpoznawaln\u0105 mark\u0105 miasta i okolicznych wsi \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zajmowa\u0142a si\u0119 wyrobem sit, ale tak\u017ce ich sprzeda\u017c\u0105. Szukaj\u0105c rynk\u00f3w zbytu, sitarze bi\u0142gorajscy w\u0119drowali nie tylko po regionie i kraju \u2013 zasi\u0119g ich w\u0119dr\u00f3wek obejmowa\u0142 obszar mi\u0119dzy odleg\u0142ymi zak\u0105tkami Rosji a Turcj\u0105. Rzemie\u015blnicy ci stworzyli swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 kultur\u0119, wp\u0142yn\u0119li tak\u017ce na ekonomiczny rozw\u00f3j miasta.<\/p>\n<p>Wraz ze zmniejszaniem potrzeby i znaczenia wyrobu sit, region straci\u0142 wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0119 nap\u0119dow\u0105, kt\u00f3ra przez wieki wp\u0142ywa\u0142a na jego charakter.&nbsp;Jednak tradycje sitarskie (w o wiele mniejszej skali) zachowa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 wyrobem sit, by\u0142 m.in. ojciec pana Antoniego Ma\u0142ka. Nauczy\u0142 on tego fachu swojego syna, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 kontynuacji rodzinnych tradycji pracy w drewnie.<\/p>\n<p>Dzi\u0119ki fotografiom wykonanym przez Mateusza Bornego mamy okazj\u0119 towarzyszy\u0107 tw\u00f3rcy podczas poszukiwania odpowiednich sosen, p\u00f3\u017aniejszej obr\u00f3bki drewna i oprawiania sit. Widzimy przyrz\u0105dy i narz\u0119dzia pomagaj\u0105ce mu w pracy.<\/p>\n<p>Wystawa zosta\u0142a przygotowana w ramach projektu #Znajd\u017aRzemie\u015blnika realizowanego przez Warsztaty Kultury w Lublinie.<\/p>\n<p>Dofinansowano ze \u015brodk\u00f3w Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: EtnoPolska. Edycja 2023.<\/p>\n<p><strong>W terminie 14 \u2013 27 sierpnia wystawa by\u0142a prezentowana w Warsztatach Kultury w Lublinie, ul. Grodzka 7, w tym tak\u017ce w dniach 18-20 sierpnia podczas Festiwalu Re:tradycja \u2013 Jarmark Jagiello\u0144ski w Lublinie.<\/strong><\/p>\n<p><strong>W terminie 11.09 \u2013 03.10 wystawa by\u0142a prezentowana w Bi\u0142gorajskim Centrum Kultury, ul. T. Ko\u015bciuszki 16.<\/strong><\/p>\n<p>Mateusz Borny \u2013 architekt krajobrazu, fotograf, filmowiec, muzykant. W zainteresowaniach kultur\u0105 tradycyjn\u0105 skupia si\u0119 na rejonie Roztocza Zachodniego. Od ponad dekady dokumentuje przejawy wiejskiej muzyki pochodz\u0105cej z tamtejszych miejscowo\u015bci, a od 2010 r. zajmuje si\u0119 tak\u017ce poznawaniem i wykonywaniem lokalnego repertuaru (gra na instrumencie o nazwie suka bi\u0142gorajska). Przygotowywa\u0142 zdj\u0119cia i filmy dla nast\u0119puj\u0105cych jednostek kultury: Warsztaty Kultury w Lublinie, Stowarzyszenie Tw\u00f3rc\u00f3w Ludowych, Fundacja \u201eStara Droga\u201d, Towarzystwo Dla Natury i Cz\u0142owieka, Fundacja \u201eMuzyka Kres\u00f3w\u201d, Centrum Kultury w Lublinie, Narodowy Instytut Muzyki i Ta\u0144ca, Fundacja Teren Otwarty, Muzeum Instrument\u00f3w Ludowych w Szyd\u0142owcu, Fundacja Ochrony Krajobrazu i Promocji Region\u00f3w \u201eNuminosum\u201d, Forum Muzyki Tradycyjnej, Gminny O\u015brodek Kultury w Kurowie, Gminna Biblioteka Publiczna i O\u015brodek Kultury w Kocudzy, Fundacja Pole Dialogu, Lubelska Grupa Badawcza, Dzielnicowy Dom Kultury \u201eBronowice\u201d w Lublinie.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-86b4bb13a8dd95285 fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_86b4bb13a8dd95285\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"86b4bb13a8dd95285\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-1\" data-target=\"#86b4bb13a8dd95285\" href=\"#86b4bb13a8dd95285\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Warsztaty - Antoni Ma\u0142ek<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"86b4bb13a8dd95285\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_86b4bb13a8dd95285\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p><a href=\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/antoni-malek-warsztaty\/\"><strong>Warsztaty z Antonim Ma\u0142kiem<\/strong><\/a><br \/>\nTo okazja do poznania rzemie\u015blnika i jego pracy. Podczas warsztatu wykonamy tradycyjne sito oraz d\u0142ubane \u0142y\u017cki drewniane.<\/p>\n<p>Antoni Ma\u0142ek pochodzi ze wsi Bukowa po\u0142o\u017conej na terenie Las\u00f3w Janowskich (woj. lubelskie). S\u0105 to bliskie okolice Bi\u0142goraja, w kt\u00f3rym od XVII wieku pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142o si\u0119 sitarstwo. Z czasem rzemios\u0142o to sta\u0142o si\u0119 rozpoznawaln\u0105 mark\u0105 miasta i okolicznych wsi \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zajmowa\u0142a si\u0119 wyrobem sit oraz ich sprzeda\u017c\u0105. Szukaj\u0105c rynk\u00f3w zbytu, sitarze bi\u0142gorajscy w\u0119drowali nie tylko po regionie i kraju \u2013 zasi\u0119g ich w\u0119dr\u00f3wek obejmowa\u0142 obszar mi\u0119dzy odleg\u0142ymi zak\u0105tkami Rosji a Turcj\u0105. Rzemie\u015blnicy ci stworzyli swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 kultur\u0119, wp\u0142yn\u0119li tak\u017ce na ekonomiczny rozw\u00f3j miasta.<\/p>\n<p>Wraz ze zmniejszaniem potrzeby i znaczenia wyrobu sit, region straci\u0142 wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0119 nap\u0119dow\u0105, kt\u00f3ra przez wieki wp\u0142ywa\u0142a na jego charakter. Jednak tradycje sitarskie (w o wiele mniejszej skali) zachowa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 wyrobem sit, by\u0142 m.in. ojciec pana Antoniego Ma\u0142ka. Nauczy\u0142 on tego fachu swojego syna, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 kontynuacji rodzinnych tradycji pracy w drewnie.<\/p>\n<p><b>Kiedy<\/b>: NOWY TERMIN 27 wrze\u015bnia 2023 r., godz. 11.00 \u2013 16.00<br \/>\n<b>Miejsce:<\/b> wie\u015b Rzeczyce, gmina Frampol. Dok\u0142adna lokalizacja zostanie podana osobom zakwalifikowanym do udzia\u0142u w warsztacie.<br \/>\n<b>Dla kogo<\/b>: dla os\u00f3b 16+<br \/>\n<b>Zapisy: <\/b>przez formularz online, liczba miejsc ograniczona<\/p>\n<p>Dojazd oraz prowiant we w\u0142asnym zakresie.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Regulamin-Znajdz-Rzemieslnika.doc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>REGULAMIN<\/strong><\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-269575cbf2c57290c fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_269575cbf2c57290c\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"269575cbf2c57290c\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-1\" data-target=\"#269575cbf2c57290c\" href=\"#269575cbf2c57290c\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Transkrypcja wywiad\u00f3w z Antonim Ma\u0142kiem<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"269575cbf2c57290c\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_269575cbf2c57290c\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p><strong>Przedstawiamy Pa\u0144stwu tekst, kt\u00f3ry zosta\u0142 opracowany na podstawie dw\u00f3ch rozm\u00f3w przeprowadzonych z panem Antonim Ma\u0142kiem, sitarzem. Jedno ze spotka\u0144 odby\u0142o si\u0119 w domu tw\u00f3rcy, w otoczeniu narz\u0119dzi niezb\u0119dnych do budowy sit, drugie w lesie, kiedy to pan Antoni opowiedzia\u0142 nam m.in. o doborze odpowiednich sosen. Poni\u017cszych tekst jest wi\u0119c kompilacj\u0105 stworzon\u0105 w oparciu o dwa nagrania, a jego tre\u015b\u0107 zosta\u0142a podzielona tematycznie, odzwierciedlaj\u0105c wszystkie kwestie, o kt\u00f3rych opowiada\u0142 nam pan Antoni Ma\u0142ek. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Na ko\u0144cu tekstu znajd\u0105 Pa\u0144stwo s\u0142owniczek, kt\u00f3ry wyja\u015bnia wybrane s\u0142owa u\u017cywane przez rzemie\u015blnika podczas wywiad\u00f3w. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Opracowa\u0142a Agnieszka Zachariewicz.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Wst\u0119p <\/strong><\/p>\n<p>Nazywam si\u0119 Ma\u0142ek Antoni. Urodzi\u0142em si\u0119 w miejscowo\u015bci Bukowa, powiat Bi\u0142goraj. Obecnie mieszkam i w Bukowej i tu, w Rzeczycach \u2013 w jednym miejscu i w drugim.<\/p>\n<p>W Bukowej podw\u00f3jne gospodarstwo mam. Dom od podstaw ojciec budowa\u0142 \u2013 od stodo\u0142y do piwnicy, nawet i do studni. Ja p\u00f3\u017aniej go jeszcze wyko\u0144czy\u0142em, bo jak mia\u0142em dziewi\u0119tna\u015bcie lat, to do sklepu mnie wsadzili we wsi. Musia\u0142em w sklepie pracowa\u0107 GS-owskim. I tak zacz\u0105\u0142em w tym handlu \u2013 m\u0142ody cz\u0142owiek si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0142. Kawalerki nie by\u0142o, bo nie by\u0142o kiedy. Wymkn\u0105\u0142em si\u0119, to mama zaraz krzycza\u0142a. M\u00f3wi: co ja b\u0119d\u0119 sta\u0107 tu w sklepie za ciebie? No, co zrobi\u0107. Takie by\u0142y czasy. Do partii si\u0119 cz\u0142owiek nie zapisa\u0142. Zrobili zebranie i m\u00f3wi\u0105, \u017ce si\u0119 nie nadaj\u0119. Ale nic mi nie zrobili gorzej \u2013 lepiej mi zrobili. Poszed\u0142em p\u00f3\u017aniej pracowa\u0107 na w\u0142asn\u0105 swoj\u0105 r\u0119k\u0119. Dopiero mia\u0142em pieni\u0105dze.<\/p>\n<p>Do Rzeczyc wyprowadzi\u0142em si\u0119 za \u017con\u0105. Trzeba by\u0142o si\u0119 tu budowa\u0107.<\/p>\n<p><strong>Tradycje rzemie\u015blnicze w rodzinie<\/strong><\/p>\n<p>Sitarstwo to u nas w rodzinie tradycja wielopokoleniowa. W Bukowej dziadek robi\u0142 sita, no i \u0142uby struga\u0142. Widzia\u0142em, jak dziadek stru\u017cy\u0142 \u0142uby, przygl\u0105da\u0142em si\u0119, no i zacz\u0105\u0142em i ja struga\u0107. P\u00f3\u017aniej dziadek robi\u0142 jeszcze wrzeciona, beczki takie, grabie, r\u00f3\u017cne rzeczy. By\u0142 dobrym tkaczem i mama to samo. Trzeba by\u0142o, to matka prz\u0119d\u0142a w\u0142osie. Tata zn\u00f3w \u0142uby struga\u0142, wrzeciona robi\u0142. Po prostu trudnili si\u0119 rzemios\u0142em \u2013 takie by\u0142y czasy.<\/p>\n<p>Dziadek robi\u0142 tzw. racze do przesiewania zbo\u017ca. Siatka te\u017c by\u0142a z drzewa wyplatana, przewa\u017cnie z \u0142yka lipowego. No i p\u00f3\u017aniej ja te\u017c zacz\u0105\u0142em robi\u0107, maj\u0105c lat mo\u017ce dwadzie\u015bcia par\u0119. Zacz\u0105\u0142em po prostu na\u015bladowa\u0107 dziadka. I tak powoli, powoli, od tamtej pory po prostu zacz\u0119\u0142o si\u0119 robi\u0107 sita. I nie tylko sita \u2013 i siatk\u0119 tka\u0142em. Nawet warsztat mam na siatk\u0119 jeszcze. Pierwszy raz jak\u017cem robi\u0142 przetak, to musia\u0142em wo\u0142a\u0107 tat\u0119 do pomocy, \u017ceby mi pom\u00f3g\u0142 siatk\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107. Od tamtej pory ju\u017c wdro\u017cy\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek, i do obecnej chwili robi\u0119 te przetaki. Ju\u017c we krwi zosta\u0142o i tak jest.<\/p>\n<p>Nie pami\u0119tam dok\u0142adnie, kiedy zrobi\u0142em pierwsze sito. Nawet mnie o to pytali, bo to do legitymacji do [Stowarzyszenia] Tw\u00f3rc\u00f3w Ludowych by\u0142o potrzebne. W 1989 mia\u0142em wypadek, jak jecha\u0142em okazj\u0105 z towarem, wi\u0119c to by\u0142o wcze\u015bniej. Mo\u017ce 1985 rok? Gdzie\u015b w tych granicach b\u0119dzie.<\/p>\n<p><strong>Proces produkcji sita<\/strong><\/p>\n<p>Drewno na to idzie sosnowe, i to musi by\u0107 odpowiednie drewno. Byle jakie si\u0119 nie nada. Ga\u0142\u0119zie sosny musz\u0105 by\u0107 takie mniej wi\u0119cej r\u00f3wnoleg\u0142e od g\u00f3ry do do\u0142u. Niekt\u00f3ra jest bardzo kr\u0119ta i nie nadaje si\u0119. Jak si\u0119 przychodzi do drzewa, to najpierw trzeba popatrze\u0107, obejrze\u0107 je i spr\u00f3bowa\u0107 wyr\u017cn\u0105\u0107 kawa\u0142eczek. Jak si\u0119 daje \u0142upa\u0107, to wtedy mo\u017cna go u\u017cy\u0107. I takie drzewo na przetaki to w og\u00f3le pachnie \u2013 musi mie\u0107 sw\u00f3j zapach taki.<\/p>\n<p>Z tego w\u0142a\u015bnie trzeba ci\u0105\u0107 na p\u00f3\u0142tora metra albo zale\u017cy na jakie d\u0142ugo\u015bci \u2013 kr\u00f3tsze, d\u0142u\u017csze. Mierzy si\u0119 pi\u0119dzi\u0105 i dalej rozbija na szczapy. Bo drzewo jest r\u00f3\u017cnej grubo\u015bci \u2013 jest takie, co ma tam 30 [cm] \u015brednicy, to wtedy tam wychodzi pi\u0119\u0107 pi\u0119dzi czy cztery \u2013 dooko\u0142a si\u0119 mierzy tego klocka i wtedy wychodz\u0105 te szczapy. Bierze si\u0119 buntownik i drze si\u0119 te szczapy na dranki. No i te dranki p\u00f3\u017aniej si\u0119 r\u0119cznie struga, \u017ceby pasowa\u0142y. Jak si\u0119 wystru\u017ce, to trzeba troszk\u0119 podsuszy\u0107, a p\u00f3\u017aniej \u2013 to jest roboty przy tym \u2013 trzeba gotowan\u0105 wod\u0105 to polewa\u0107, bo inaczej by tego nie tego skr\u0119ci\u0142. A p\u00f3\u017aniej to si\u0119 skr\u0119ca za pomoc\u0105 folowni takiej na trzy wa\u0142ki. To musi by\u0107 te\u017c odpowiednia folownia \u2013 musi by\u0107 wa\u0142ek g\u00f3rny cie\u0144szy, a dolne grubsze. Inaczej by nie skr\u0119ci\u0142. Potem to musi sta\u0107, \u017ceby dobrze wysch\u0142o i zasta\u0142o si\u0119. No i wyrabia si\u0119 z tego p\u00f3\u017aniej przetaki czy sitka r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci. Takie malutkie te\u017c si\u0119 robi \u2013 zale\u017cy, jak sobie kto\u015b \u017cyczy.<\/p>\n<p>Musz\u0105 by\u0107 te urz\u0105dzenia: musi by\u0107 kobylica do strugania, musi by\u0107 folownia \u2013 innej mo\u017cliwo\u015bci nie ma tego zrobi\u0107. No i p\u00f3\u017aniej trzeba mie\u0107 o\u015bniki, r\u00f3\u017cne no\u017ce, szczypce, \u017ceby to przytrzyma\u0107 \u2013 r\u00f3\u017cne rzeczy s\u0105 potrzebne. Tak \u017ce nie jest to takie \u0142atwe zrobi\u0107 sito ani przetak.<\/p>\n<p>S\u0105 i sita bardziej skomplikowane. Tu trzeba druty wykr\u0119ca\u0107 \u2013 to takie wzmocnienie jest, \u017ceby si\u0119 bardziej trzyma\u0142o. Przy tym to bardzo d\u0142ugo schodzi \u2013 nawet do p\u00f3\u0142torej godziny. Nie wiem, czy kto\u015b to jeszcze takie sita robi. Ale jak sobie za\u017cycz\u0105 ludzie, to robi si\u0119 pod\u0142ug klienta. Tu znowu\u017c inne jest roboty wykonanie: taka w\u0105ziutka obr\u0105czka, a w \u015brodku te\u017c dusza i na gwo\u017adzie si\u0119 zbija. Siatka jest stylonowa.<\/p>\n<p><strong>Wyb\u00f3r sosny na \u0142uby<\/strong><\/p>\n<p>Czym grubsza sosna, tym jest lepiej, bo mniej s\u0119k\u00f3w jest. Taka na cztery pi\u0119dzi dooko\u0142a to potrafi mie\u0107 w \u015brodku s\u0119ki. Mo\u017ce nawet gleba robi swoje, bo na niekt\u00f3rych ziemiach ro\u015bnie sosna, ale taki rzadki ma s\u0142\u00f3j, \u017ce si\u0119 nie nadaje. Po prostu tak cienko by si\u0119 nie wyrobi\u0142, na 4 mm, i to i tak by si\u0119 \u0142ama\u0142o. Drzewo takie jest kruche.<\/p>\n<p>W Lasach Janowskich pi\u0119kne drzewo jest na \u0142uby! Tylko \u017ce ju\u017c si\u0119 wyko\u0144czy\u0142o, bo co roku ci\u0119li, ci\u0119li po kilka zr\u0119b\u00f3w, kilka hektar\u00f3w. Szklarni\u0119 znam bardzo dobrze, bo tam kupowa\u0142em drzewo. Tam nie ma za wiele ju\u017c ludzi \u2013 starsi powymierali, m\u0142odzi poszli. Zna\u0142em wszystkich tam po kolei, bo to drzewo si\u0119 kupowa\u0142o \u2013 i le\u015bniczych, i tych robotnik\u00f3w, co robili w lesie.<\/p>\n<p>Aj, tu s\u0105 pi\u0119kne sosny! Ta morszywa jest \u2013 to znaczy huby ma. Ale na dranki si\u0119 bierze, a reszta od sk\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 po par\u0119 dranek. Tu wysz\u0142oby sze\u015b\u0107 pi\u0119dzi dooko\u0142a, mo\u017ce nawet wi\u0119cej. Z takiej sosny jest ze cztery-pi\u0119\u0107 kop \u0142ub\u00f3w, ze 300 sztuk. Jak kiedy\u015b w Janowie kupi\u0142em tak\u0105 sosn\u0119 \u2013 z samego wierzchu mia\u0142a troszk\u0119 ga\u0142\u0105zek, a dalej zielona sk\u00f3ra \u2013 to 10 miar by\u0142o po 1.75 m g\u0142adkiego. Tyle \u0142ub\u00f3w zrobi\u0142em, \u017ce naprawd\u0119! Ale jedna jedyna by\u0142a taka na ca\u0142y zr\u0105b.<\/p>\n<p>Taka sosna z 80 lat ma, mo\u017ce do setki. Nachylona troszk\u0119. Oj, ona by si\u0119 bi\u0142a na \u0142uby, kurde bele! Tu skrzeka ma troch\u0119, to znaczy nachylenie \u2013 jest nachylona. Ale to skrzek od po\u0142udnia, to m\u00f3g\u0142by by\u0107. Od p\u00f3\u0142nocy gorszy jest, bo si\u0119 \u0142amie. Taki strasznie jarki jest, tak jak grzebie\u0144 wygl\u0105da. Rzadki s\u0142\u00f3j. Ale to pi\u0119kna sosna! Zaraz wida\u0107 po sk\u00f3rze \u2013 g\u0142adka sk\u00f3ra. I ga\u0142\u0119zie ma takie proste, prostopad\u0142e. Tak \u017ce ta si\u0119 nadaje, dobra. Ale \u017ceby zbada\u0107 jeszcze, czy si\u0119 nadaje, to si\u0119 wy\u017cyna o tutaj kawa\u0142eczek, od\u0142upuje si\u0119. I wtedy si\u0119 bierze to, roz\u0142upie si\u0119. Jak si\u0119 \u0142adnie roz\u0142upie, to znak, \u017ce dobrze si\u0119 b\u0119dzie bi\u0107. Ile tam, 20 cm, taki kawa\u0142eczek si\u0119 pr\u00f3buje. Bo jak twarde, to na nic. Jak si\u0119 nie roz\u0142upie, to nie ma co.<\/p>\n<p>Stryj przekazywa\u0142 mi t\u0119 wiedz\u0119 o drewnie, bo\u015bmy kupowali drzewo, i ojciec. Kto by tam liczy\u0142, ile drzew \u015bci\u0105\u0142em? Nieraz si\u0119 gotowe kupowa\u0142o szczapy do dzielenia tylko na dranki. Przy braniu \u015bci\u0119tego drzewa mniej wi\u0119cej odmierzy\u0142o si\u0119 tam ile\u015b metr\u00f3w \u2013 7 m albo tam ile pasowa\u0142o. I w domu si\u0119 dopiero dzieli\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Obr\u00f3bka drewna<\/strong><\/p>\n<p>Jak si\u0119 drzewo przywiezie z lasu, tnie si\u0119 na kawa\u0142ki po p\u00f3\u0142tora albo po metr. Zale\u017cy od d\u0142ugo\u015bci \u2013 1.75 cm, nawet do 75 cm \u2013 to r\u00f3\u017cnie. No i p\u00f3\u017aniej to si\u0119 dzieli si\u0119, mierz\u0105c pi\u0119dzi\u0105. Jak ma cztery-pi\u0119\u0107 pi\u0119dzi, to na cztery cz\u0119\u015bci si\u0119 we\u017amie. Jak ma wi\u0119cej, to na pi\u0119\u0107 czy sze\u015b\u0107. Do tego dzielenia s\u0105 potrzebne dwie siekiery, no i taka pa\u0142ka jaka\u015b czy co\u015b, drewniana przewa\u017cnie. Dwie siekiery, no i dwa kliny potrzeba do tego \u2013 \u017ceby to podzieli\u0107. A p\u00f3\u017aniej, jak ju\u017c jest drzewo podzielone na szczapy tak zwane, no to si\u0119 bierze buntownik i tym buntownikiem si\u0119 dzieli. Przewa\u017cnie po trzy sztuki na raz si\u0119 znaczy i dopiero p\u00f3\u017aniej te trzy sztuki rozdziela si\u0119 na pojedyncze. P\u00f3\u017aniej dobrze tak wychodzi \u2013 jedna strona taka g\u0142adsza, druga taka bardziej chropowata. No i p\u00f3\u017aniej si\u0119 stru\u017ce na tej kobylicy takimi o\u015bnikami. Dzisiaj tego o\u015bnika nie zrobi nikt, bo kowali nie ma! To musi by\u0107 odpowiedni o\u015bnik \u2013 wygi\u0119cie i tak dalej. No i jak si\u0119 stru\u017ce, to za s\u0142ojem \u2013 \u017ceby trzyma\u0107 si\u0119 tego s\u0142oja. Tam jest \u0142apka, przytrzymuje si\u0119, no i si\u0119 stru\u017ce. Ale to musowo w r\u0119kach mie\u0107 \u2013 wida\u0107, jak on jest \u015blicznie wystrugany, r\u00f3wniusie\u0144ki. Jak kto\u015b nie umie, to poprzycina, i p\u00f3\u017aniej nie jest to okr\u0105g\u0142e, tylko wychodzi kwadratowe \u2013 jak jest \u017ale wystrugane. No i to si\u0119 bierze si\u0119 \u0142uby, kr\u0119ci si\u0119, \u017ceby ten sok, ta \u017cywica wysz\u0142a. Posuszy si\u0119 dwa dni czy ile\u015b tam \u2013 zale\u017cy od pogody. Kr\u0119ci si\u0119 r\u0119cznie \u2013 przepuszcza si\u0119 przez folowni\u0119. I p\u00f3\u017aniej bierze si\u0119 gotowanej wody i to si\u0119 moczy \u2013 z jednej strony, z drugiej, zale\u017cy. Dopiero jak si\u0119 namoczy, to drewno si\u0119 zrobi takie elastyczne i si\u0119 je skr\u0119ca \u2013 i wychodzi takie k\u00f3\u0142ko z tego \u0142ubu.<\/p>\n<p>Przy tym struganiu, jak przestru\u017c\u0119 o ten s\u0142\u00f3j, to \u0142ub p\u0119knie. Jak p\u0119knie, to p\u00f3\u017aniej bierze si\u0119 to na dok\u0142ad. No i przede wszystkim drzewo musi by\u0107 bez s\u0119ka. Bo nieraz bywa tak, \u017ce na wierzchu nie ma s\u0119k\u00f3w, a jak si\u0119 roz\u0142upie, to s\u0105. Przewa\u017cnie drzewo takie z s\u0119kami to w \u015bwierkach ro\u015bnie, w jod\u0142owym lesie. Trzeba wybiera\u0107 takie lasy, \u017ceby sama prawie so\u015bnina by\u0142a. Co wi\u0119cej powiedzie\u0107 odno\u015bnie \u0142uba? P\u00f3\u017aniej, jak si\u0119 skr\u0119ci po moczeniu w tej folowni, no to trzeba suszy\u0107. Schnie kilka miesi\u0119cy takie co\u015b, \u017ceby to si\u0119 zasta\u0142o. Jakby si\u0119 nie zasta\u0142o, to rozkr\u0119ci si\u0119 i wyjdzie o takie o. Musi to zaschn\u0105\u0107 \u2013 wyjmie si\u0119 i wtedy jest okr\u0105g\u0142e.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n<p>Do moczenia nieraz si\u0119 jeden koniec zanurzy\u0142o, potrzyma\u0142o, i drugi koniec. Zwini\u0119te drewno po moczeniu schnie kilka miesi\u0119cy \u2013 docelowo do roboty p\u00f3\u017aniej. Jak wyschnie, to ju\u017c nadaje si\u0119 do roboty. Tylko s\u0105 r\u00f3\u017cne szeroko\u015bci \u2013 minimum 10 cm musi by\u0107 na przetak, do zrobienia obyczaju tego. Obyczaj si\u0119 ta ramka nazywa \u2013 starodawna nazwa.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;<\/p>\n<p>Do strugania drewno musi by\u0107 \u015bwie\u017co \u015bci\u0119te. Jak b\u0119dzie d\u0142u\u017cej le\u017ca\u0142o, to sinieje. I ple\u015bnieje. W tym roku mi sple\u015bnia\u0142o! Od razu jak si\u0119 przywiezie, trzeba wystruga\u0107. Struga\u0107 zaczyna\u0142o si\u0119 od zewn\u0105trz \u2013 najpierw boki. Do grubo\u015bci tak mniej wi\u0119cej 3-4 mm. Musowo to troch\u0119 wystruga\u0107, wyg\u0142adzi\u0107.<\/p>\n<p>&#8212;-<\/p>\n<p>Teraz na razie nie stru\u017c\u0119, bo mam do\u015b\u0107 drzewa gotowego, wymoczonego, ju\u017c o tych okr\u0105g\u0142ych \u2013 schn\u0105 mi. Wyschni\u0119te mo\u017ce le\u017ce\u0107 i czeka\u0107, ale zale\u017cy, kiedy \u015bci\u0119te drzewo jest. Jak jest drzewo \u015bci\u0119te w jesieni i w zimie, to tak. A jak na wiosn\u0119, to drzewo si\u0119 robi s\u0142odkie i wierc\u0105 robaki. Kiedy\u015b by\u0142a moda, robili boazerie. To nie patrzyli, na pot\u0119g\u0119 ci\u0119li w lecie, i to kupowali ludzie. P\u00f3\u017aniej pe\u0142no robak\u00f3w by\u0142o. Zwierci\u0142y drewno robaki i tyle \u2013 trzeba by\u0142o wyrzuca\u0107. Nawet \u0142uby takie nieraz zwiercone s\u0105 w \u015brodku\u2026 Niby na wierzchu \u0142adny \u0142ub, a w \u015brodku sama dziura.<\/p>\n<p>\u0141uby struga\u0107 to jest skomplikowane \u2013 to trzeba mie\u0107 w r\u0119kach wpraw\u0119, \u017ceby przystruga\u0107. Trzeba mie\u0107 zami\u0142owanie do pracy swojej. Jak by\u0142em m\u0142ody, to i 60 dranek na dzie\u0144 ustruga\u0142em. I lepiej nawet ni\u017c 60 \u2013 80, ale rzadko. A dzisiaj r\u0119ce by siad\u0142y i koniec.<\/p>\n<p><strong>Narz\u0119dzia <\/strong><\/p>\n<p>Najpierw do \u0142ub\u00f3w, do skr\u0119cenia musia\u0142y by\u0107 takie szczypce, bo musowo przytrzyma\u0107, jak si\u0119 skr\u0119ca \u0142uby. Trzeba przytrzyma\u0107 i dopiero zbija\u0107. Druga rzecz \u2013 bo \u0142uby s\u0105 r\u00f3\u017cnej szeroko\u015bci \u2013 to takie skrowaki si\u0119 u\u017cywa, \u017ceby nada\u0107 im jednakow\u0105 szeroko\u015b\u0107. Robi si\u0119 ok\u0142adnic\u0119 \u2013 to jest to, co si\u0119 zak\u0142ada na sitko. I dusz\u0119 trzeba dorobi\u0107 \u2013 to si\u0119 do \u015brodka wk\u0142ada. Potrzebny jest przy tym n\u00f3\u017c, szyde\u0142ko jedno, drugie \u2013 musowo, bo r\u00f3\u017cne nieraz robi si\u0119 dziurki ma\u0142e, przytrzymuje si\u0119 jednym i drugim. No i obc\u0119gi \u2013 tym si\u0119 zaci\u0105ga. Bierze si\u0119 siatk\u0119, no i p\u00f3\u017aniej trzeba zawin\u0105\u0107 i tym objecha\u0107 dooko\u0142a. I zak\u0142ada si\u0119 ok\u0142adnic\u0119, a p\u00f3\u017aniej dusz\u0119. I wychodzi sito. Jeszcze hybel jest ca\u0142y czas jest potrzebny \u2013 jak si\u0119 zaczyna i jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej mierzy. I p\u00f3\u017aniej, jak si\u0119 jak si\u0119 wyka\u0144cza, to te\u017c hyblem.<\/p>\n<p>Maszyn\u0119 [\u0142aw\u0119 &#8211; kobylic\u0119] do strugania zrobi\u0142em sam, ze swojej g\u0142owy. Mo\u017ce dzie\u0144 zeszed\u0142, mo\u017ce ze dwa dni trzeba by\u0142o. Najpierw wywierci\u0107 dziury, nogi dorobi\u0107. Z byle jakiego drewna to si\u0119 robi. Podpatrzy\u0142em to u wuja swojego i mniej wi\u0119cej pomierzy\u0142em. Wuj te\u017c robi\u0142 sita, ale ju\u017c nie \u017cyje. Ten sprz\u0119t ma mo\u017ce z 55 lat! Bo od m\u0142odych lat zacz\u0105\u0142em struga\u0107 \u0142uby. W rodzinie si\u0119 robi\u0142o, to podpatrywa\u0142em. I te\u017c z pocz\u0105tku mi nie sz\u0142o. Sp\u00f3\u0142dzielnia to bra\u0142a w Bi\u0142goraju.<\/p>\n<p>O\u015bnik to kowal ju\u017c wiedzia\u0142, jak zrobi\u0107. Trzeba mu by\u0142o zanie\u015b\u0107 prototyp, jak to wygl\u0105da, bo nie ka\u017cdy umia\u0142. A teraz nie ma kowali. Trzeba by do Wojciechowa jecha\u0107. Tam byli kowale z ca\u0142ej Polski, nawet z zagranicy. Buntownik do dzielenia drzewa te\u017c kowal musi zrobi\u0107.<\/p>\n<p>Folownie by\u0142y robione na zam\u00f3wienie \u2013 t\u0119 mi robi\u0142 \u015blusarz w Bi\u0142goraju. On te\u017c nie \u017cyje ju\u017c. Poda\u0142em mu mniej wi\u0119cej dane, jak to ma wygl\u0105da\u0107. Ona jest jeszcze dobra. Do d\u0142ugich \u0142ub\u00f3w b\u0119dzie, ale do kr\u00f3tkich si\u0119 nie nadaje, bo ma ten wa\u0142ek jednakowy, a powinien by\u0107 wa\u0142ek cie\u0144szy na ma\u0142e sitka. Ale jak ju\u017c zrobi\u0142, tak zrobi\u0142. Folowni\u0119 obs\u0142uguj\u0105 dwie osoby w zasadzie.<\/p>\n<p>A n\u00f3\u017c do pracy najwy\u017cej jeden rok starczy. Ile\u017c to ja no\u017cy zu\u017cy\u0142em!<\/p>\n<p><strong>Rodzaje siatek<\/strong><\/p>\n<p>Siatki to s\u0105 r\u00f3\u017cne. Kiedy\u015b nie by\u0142o siatek drucianych, to robi\u0142 dziadek z lipy, z \u0142yka. I to tak wyplata\u0142 jak siatk\u0119. Tak robi\u0142o si\u0119 te takie du\u017ce racze do przesiewania sieczki dla koni. Jak ja zacz\u0105\u0142em robi\u0107, to ju\u017c by\u0142a siatka druciana. Ja sam robi\u0142em te siatki, warsztat mam du\u017cy \u2013 druciane te\u017c si\u0119 robi\u0142o. Teraz ju\u017c siatka stylonowa jest.<\/p>\n<p>A jeszcze wcze\u015bniej to mama tka\u0142a \u2013 by\u0142a siatka z w\u0142osia. Niedu\u017cy warsztacik by\u0142, no i tam si\u0119 wi\u0105za\u0142o t\u0119 w\u0142o\u015b \u2013 zale\u017cy jakiej d\u0142ugo\u015bci. No i p\u00f3\u017aniej si\u0119 tym w\u0142osiem przerabia\u0142o. Igielnica by\u0142a, przerabia\u0142o si\u0119 w\u0142o\u015b t\u0119, i wychodzi\u0142a siatka. Takie p\u0142\u00f3cienka si\u0119 robi\u0142o w\u0142osiane i tym si\u0119 obszywa\u0142o sita. P\u00f3ki mama \u017cy\u0142a, to robi\u0142a, a p\u00f3\u017aniej to trzeba by\u0142o kupi\u0107 \u2013  czasem kobiety robi\u0142y. Teraz tego nie ma \u2013 nikt ju\u017c tak nie robi, zatraci\u0142o si\u0119 wszystko. A p\u00f3\u017aniej to ju\u017c tak by\u0142o, \u017ce by\u0142 warsztat wi\u0119kszy, snu\u0142o si\u0119 \u017cy\u0142k\u0119 tak\u0105, \u017cy\u0142k\u0119 si\u0119 dawa\u0142o na posta \u2013 tak to si\u0119 nazywa\u0142o \u2013 a w\u0142osiem si\u0119 porabia\u0142o. Nawet mam tak\u0105 siatk\u0119 jeszcze \u2013  w\u0142osiano-stylonowa.<\/p>\n<p><strong>Stanowisko robocze<\/strong><\/p>\n<p>Robi\u0142o si\u0119 i tu, i tam \u2013 gdzie si\u0119 tam da\u0142o robi\u0107. Przewa\u017cnie w kuchni, teraz si\u0119 robi w suterenie, ale to jest, jak jest.<\/p>\n<p><strong>Pomoc przy pracy<\/strong><\/p>\n<p>Kiedy\u015b du\u017co by\u0142o rzemie\u015blnik\u00f3w! Teraz wszystko powymiera\u0142o. A kto by si\u0119 chcia\u0142 za to bra\u0107! Wszystko przemys\u0142owo jest robione. Przecie\u017c r\u0119czna robota jest bardzo ci\u0119\u017cka. Troch\u0119 pomocy w tej pracy jest potrzebne. Jak do drzewa, to trzeba by\u0142o pom\u00f3c, bo jeden nic by nie zrobi\u0142. Trzeba by\u0142o przynajmniej dw\u00f3ch ch\u0142op\u00f3w. P\u00f3\u017aniej przy folowaniu te\u017c trzeba drugiego cz\u0142owieka \u2013 sam nie przefolowa\u0142. Mnie \u017cona i c\u00f3rka czasami pomagaj\u0105. \u017bona przytrzymuje mi chocia\u017c te druty, to ju\u017c zawsze l\u017cej. No i c\u00f3rka te\u017c. Zawsze \u2013 tato, nar\u00f3b, tato, nar\u00f3b\u2026<\/p>\n<p><strong>\u0141uby \u2013 wykorzystanie odpad\u00f3w<\/strong><\/p>\n<p>Jak si\u0119 drzewo na \u0142uby bra\u0142o, to w \u015brodku by\u0142y jeszcze w dodatku te drzenie. Dziadek robi\u0142 z tego tzw. d\u0119gi takie. Dzi\u017ce, beczu\u0142ki \u2013 takie r\u00f3\u017cne rzeczy robili z tego. Tak \u017ce nic nie zmarnowa\u0142o, drzewo wykorzystane by\u0142o. A \u0142uby, no to nieraz i p\u0119k\u0142y. Jak p\u0119k\u0142, to jeszcze z p\u0119kni\u0119tego sz\u0142o co\u015b kr\u00f3tszego zrobi\u0107, ale nieraz si\u0119 z\u0142ama\u0142 \u2013 jak by\u0142 skrzekowaty \u2013 to nie nadawa\u0142 si\u0119 do niczego. A wi\u00f3ry sz\u0142y na opa\u0142.<\/p>\n<p><strong>Ogrodzenia z dranek<\/strong><\/p>\n<p>Dranki, kt\u00f3re by\u0142y s\u0119kate i si\u0119 nie nadawa\u0142y, sz\u0142y na p\u0142ot, na ogrodzenie. Lepsze jak te siatki dzisiejsze. Jak sosna by\u0142a morszywa, to wysz\u0142o od sk\u00f3ry par\u0119 \u0142ub, a reszt\u0119, to co morszywe, ale zdrowy mursz, bra\u0142o si\u0119 na te dranki. Te dranki, to na lata by\u0142y! Jeszcze dziadek m\u00f3j tym grodzi\u0142 i to trzyma\u0142o si\u0119. Tu w okolicy, nawet i na Bukowej, nie maj\u0105 ju\u017c ludzie takiego p\u0142otu. Mia\u0142em od s\u0105siada, ale ju\u017c opad\u0142, i to zmarnia\u0142o. Nawet \u015bladu nie ma. Teraz wszyscy siatki kupuj\u0105, robi\u0105 sztachety\u2026<\/p>\n<p>A wi\u00f3ry sz\u0142y tylko do spalenia. Jakby kto\u015b my\u015bla\u0142, to mo\u017ce co\u015b by wymodzi\u0142 \u2013 jaki\u015b artysta. Na Kaszakach by\u0142a taka kobieta zza Lublina i ona z \u0142usek grochu jakie pi\u0119kne kwiaty wyrabia\u0142a! Tak \u017ce nie da\u0142a niczego zmarnowa\u0107. Trzeba mie\u0107 takie zdolno\u015bci.<\/p>\n<p><strong>Handel sitami<\/strong><\/p>\n<p>Ja na jarmarki nie je\u017adzi\u0142em, przez sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 rzemie\u015blnicz\u0105 si\u0119 sprzedawa\u0142o. A dawniej, tak, rzemie\u015blnicy na jarmarki je\u017adzili! Pierwsi sitarze, jacy byli tu \u2013 materaci si\u0119 nazywali \u2013 ze wschodu byli, z Rosji. Chyba w tysi\u0105c osiemset kt\u00f3rym\u015b roku to by\u0142o \u2013 tam gdzie\u015b mam wpisane, bo na egzaminie czeladniczym trzeba to by\u0142o zdawa\u0107. A i z Bi\u0142goraja to prawdopodobnie je\u017adzili ko\u0144mi, i to nawet w g\u0142\u0105b Rosji. Wyprawy takie robili tygodniowe i wi\u0119cej. Bra\u0142 ca\u0142y w\u00f3z sit i jecha\u0142 od miejscowo\u015bci do miejscowo\u015bci \u2013 tak  sprzedawali. Ale to by\u0142o dawno, w osiemnastym wieku mo\u017ce, na pocz\u0105tku dziewi\u0119tnastego. Kupcy byli, co po jarmarkach wozili, bo to by\u0142o potrzebne. Teraz s\u0105 kombajny, to bardzo ma\u0142o kto sit u\u017cywa. Wyj\u0105tek.<\/p>\n<p>Za moich czas\u00f3w wozi\u0142o si\u0119 sita do sp\u00f3\u0142dzielni \u2013 sam wozi\u0142em po Polsce jeszcze. Sita pakowa\u0142o si\u0119 od najwi\u0119kszego do najmniejszego. To zale\u017cy, jak sobie kto \u017cyczy\u0142. Przerwy w pracy by\u0142y zawsze. Pojecha\u0142o si\u0119, sprzeda\u0142o, i zn\u00f3w si\u0119 zrobi\u0142o kilka sztuk. I zn\u00f3w si\u0119 zawioz\u0142o gdzie\u015b tam, bo kto\u015b potrzebowa\u0142. I zn\u00f3w si\u0119 robi\u0142o. Pracowa\u0142o si\u0119 sukcesywnie, to nie by\u0142a robota sezonowa. A teraz to tak jedno, dwa sita si\u0119 zrobi na dzie\u0144. Trzy \u2013 to g\u00f3ra ju\u017c. Czasem nic. Teraz zdrowie nie pozwala.<\/p>\n<p><strong>Wystawca<\/strong><\/p>\n<p>Na pierwszym Jarmarku Jagiello\u0144skim, siedemna\u015bcie lat temu, wszystko si\u0119 wyprzeda\u0142o. Obecnie tw\u00f3rc\u00f3w jest mniej, ale zawsze przyjemnie mi tam poby\u0107 w mi\u0142ym towarzystwie. Teraz przysz\u0142o mi zaproszenie, \u017ceby do Paw\u0142owa przyjecha\u0107. W lipcu te\u017c mam by\u0107 za Zamo\u015bciem w Skierbieszowie. W Janowie na kaszakach te\u017c mam by\u0107, ale w zesz\u0142ym roku nie by\u0142em. Samoch\u00f3d by\u0142by, tobym pojecha\u0142, a tak, musz\u0119 prosi\u0107 c\u00f3rk\u0119, bo sobota-niedziela nie ma po\u0142\u0105czenia \u017cadnego. W Janowie troszk\u0119 nawet bior\u0105 sita ludzie. Ci, co robi\u0105 kasz\u0119, to bior\u0105.<\/p>\n<p>Czasami miasta wysy\u0142aj\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w do jakich\u015b partnerskich miast. My\u015bmy byli na Litwie \u2013 Kelm\u0117 si\u0119 nazywa ta miejscowo\u015b\u0107. Bi\u0142goraj tam ma w\u0142a\u015bnie partnerstwo \u2013 byli ludzie z 17 kraj\u00f3w. Sito sprzeda\u0142em tylko jedno i jeszcze do muzeum da\u0142em par\u0119. Ale taki wyjazd by\u0142 tylko raz.<\/p>\n<p><strong>Dodatkowe zastosowania obr\u0119czy <\/strong><\/p>\n<p>Jak ludzie kupuj\u0105, to sita gotowe ju\u017c. Kto\u015b tam kiedy\u015b gdzie\u015b bra\u0142 obr\u0119cze na dekoracje w sklepach, ale to rzadko. Na instrumenty te\u017c nie bardzo bior\u0105. Zbyszek Butryn kiedy\u015b raz wzi\u0105\u0142. On sam to suki robi. I Kasia Zedel ostatnio na b\u0119bny bra\u0142a \u2013 zdolna dziewczyna. Jak\u017cem by\u0142 na festiwalu w Kazimierzu, to chcieli tam g\u00f3rale, \u017ceby im zrobi\u0107 obr\u0119cze na gwiazd\u0119.<\/p>\n<p><strong>Przekaz i podtrzymywanie tradycji<\/strong><\/p>\n<p>Rzemios\u0142a nikt si\u0119 ode mnie nie uczy\u0142. Kto si\u0119 b\u0119dzie tego czepia\u0142! Z rodziny te\u017c nie ma komu. Wol\u0105 jecha\u0107 za granic\u0119, nad czym tu si\u0119 mordowa\u0107. To tylko tak \u2013 cz\u0142owiek jest na emeryturze \u2013 na relaks. Gdybym komu\u015b zleci\u0142: zr\u00f3b mi przetak \u2013 za te pieni\u0105dze by nie zrobi\u0142. Ale trzeba podtrzyma\u0107 tradycj\u0119, dop\u00f3ki si\u0119 mo\u017ce. Mam to we krwi, naprawd\u0119. Lubi\u0119 to i tyle, no!<\/p>\n<p><strong>S\u0142owniczek poj\u0119\u0107 <\/strong><\/p>\n<p>buntownik &#8211; metalowe narz\u0119dzie do roz\u0142upywania, darcia drewna<br \/>\nd\u0119gi &#8211; klepki, z kt\u00f3rych sk\u0142ada si\u0119 drewniane naczynie<br \/>\ndranki &#8211; cienkie kawa\u0142ki drewna powsta\u0142e dzi\u0119ki darciu szczap<br \/>\ndusza &#8211; jedna z cz\u0119\u015bci sita, niewielka wewn\u0119trzna obr\u0119cz<br \/>\ndrze\u0144 &#8211; rdze\u0144 drzewa<br \/>\ndzi\u017ca \/ dzie\u017ca &#8211; drewniane naczynie klepkowe do rozczyniania m\u0105ki na chleb<br \/>\nfolownia &#8211; narz\u0119dzie sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 m.in. z trzech stalowych walc\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105cych wyginanie \u0142ub\u00f3w, by m\u00f3c stworzy\u0107 z nich sito<br \/>\nhybel \/ hebel &#8211; narz\u0119dzie do wyg\u0142adzania powierzchni drewna<br \/>\nigielnica \/ iglica &#8211; ma\u0142e narz\u0119dzie s\u0142u\u017c\u0105ce do r\u0119cznego dziania siatek<br \/>\njarki &#8211; kruchy<br \/>\nkobylica &#8211; rodzaj \u0142awy o konstrukcji umo\u017cliwiaj\u0105ce przytrzymanie i dalsz\u0105 obr\u00f3bk\u0119 drewna<br \/>\n\u0142uby &#8211; materia\u0142 do tworzenia drewnianych obr\u0119czy sit<br \/>\nmorszywa &#8211;  zmursza\u0142a, spruchnia\u0142a, w tym przypadku sosna pokryta hub\u0105<br \/>\nobyczaj &#8211; dawne okre\u015blenie na otok \/ obr\u0119cz sita<br \/>\nok\u0142adnica &#8211; jedna z cz\u0119\u015bci sita, zewn\u0119trzna obr\u0119cz przytrzymuj\u0105ca siatk\u0119<br \/>\no\u015bnik &#8211; narz\u0119dzie z ostrzem osadzonym na dw\u00f3ch trzonkach s\u0142u\u017c\u0105ce do strugania i wyg\u0142adzania drewna<br \/>\npi\u0119d\u017a &#8211; miara d\u0142ugo\u015bci mierzona przy pomocy d\u0142oni; rozpi\u0119to\u015b\u0107 mi\u0119dzy kciukiem a ma\u0142ym palcem<br \/>\nracze \/ rajtaki &#8211; rodzaj przetak\u00f3w do przesiewania zbo\u017ca z rzadk\u0105 siatk\u0105 wykonan\u0105 z \u0142yka<br \/>\nskrzekowaty \/ skrzek &#8211; o powyginanym, chyl\u0105cym si\u0119 drzewie<br \/>\nstru\u017cy\u0107 &#8211; struga\u0107<br \/>\nszczapa &#8211; kawa\u0142ek od\u0142upanego drewna<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-9a1984b2266fbafe0 fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_9a1984b2266fbafe0\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"9a1984b2266fbafe0\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-1\" data-target=\"#9a1984b2266fbafe0\" href=\"#9a1984b2266fbafe0\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">#FindTheArtisan - Antoni Ma\u0142ek<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"9a1984b2266fbafe0\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_9a1984b2266fbafe0\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Antoni Ma\u0142ek was born in the village of Bukowa, located in the region of the Jan\u00f3w Forests in the Lublin Voivodship. Bukowa is situated in the close vicinity of Bi\u0142goraj, which had been a thriving sieve-making centre since the 17th century.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Over time, the town of Bi\u0142goraj and the neighbouring villages became widely known for their sieve craft \u2013 the majority of the population made their living by producing sieves and also by selling them. Thus, the sieve makers of Bi\u0142goraj travelled not only around their region and the country, but reached markets as far as distant lands between Russia and Turkey.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The sieve makers managed to create their own culture and enhanced the economic growth of Bi\u0142goraj.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">With the decreasing demand for sieves and the decline of the importance of sieve making, the region lost an important driving force that had shaped its character over the centuries.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Still, the sieve making traditions survived (on a smaller scale) among the inhabitants of the neighbouring villages.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Father of Antoni Ma\u0142ek was a sieve-maker himself. He passed the craft on to his sons, who took up the family traditions and sold their sieves at fairs.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The project is dedicated to the figure of Antoni Ma\u0142ek. We can accompany him in his search for the most suitable pines, during the wood processing and finally when he is making sieves. We can see the tools he uses when performing his craft.<\/p>\n<p><b><span style=\"background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-size: 12.96px; font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">This text on Antoni Ma\u0142ek, a sieve maker, is based on two interviews with the artisan. One of the meetings took place at his home, where he was surrounded by tools necessary to sieve making; the other was held in a forest, where Mr. Ma\u0142ek told us about choosing the right pine trees, among other things. The text you are about to read is thus a compilation of two recordings and its content was divided into subject-based sections on each of the topics which Antoni Ma\u0142ek told us about.<\/span><br \/>\n<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>At the end you\u2019ll find a mini dictionary, explaining selected words used by the artisan during the interviews.<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Translation by Weronika Nowacka-W\u00f3jtowicz.<br \/><\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Interview with the artisan \u2013 Antoni Ma\u0142ek:<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">My name is Ma\u0142ek Antoni. I was born in Bukowa, Bi\u0142goraj county. I live in Bukowa as well as here, in Rzeczyce, in both places.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">In Bukowa, I have two farmsteads. My father built a house from a scratch, everything, including a barn, a basement and even a well. I finished it later, because when I was 19 years old, I had to start working in the village shop. A local cooperative shop. So I started working in trade, I was young, so I got used to it. I didn\u2019t hang out with other guys, I had no time. When I sneaked out in the evening, my mum would shout at me later. She said: \u2018You want me to stand here in the shop instead of you?\u2019 What was I to do. Such were the times. I didn\u2019t join the [Polish United Workers\u2019] party. There was a meeting and they told me I wasn\u2019t suitable. But they didn\u2019t do me any wrong, rather the opposite. Later, I could work on my own. I could make proper money.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I moved to Rzeczyce to be with my wife. We wanted to build our house here.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Craftsmanship traditions in the family<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Sieve making is a tradition that has run in my family for many generations.. In Bukowa, my grandfather used to make sieves, he also carved \u0142uby. I saw him carving \u0142uby, I watched him and so I started making them myself. My grandpa would also make spindles, barrels, rakes, various things. He was a good weaver and so was my mother. If such was the need, my mother spun yarn. My dad carved \u0142uby and made spindles too. Such were the times, they were craftsmen.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">My dad also used to make so called racze to sift grain. The mesh was woven from wood as well, usually from the linden bast. And later I also started to make them, when I was in my twenties. I just followed my grandpa\u2019s footsteps. And slowly, slowly, I began to make sieves. And not only the sieves \u2013 I also wove the mesh for them. I still have the workshop for making the mesh. The first time I was making a riddle, I had to call my dad to help me pull on mesh. Since then, I\u2019ve got into the habit of making riddles, and I\u2019m still making them. It\u2019s in my blood.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I don\u2019t remember exactly when I made my first sieve. I was even asked about it because it needed to be specified for my Folk Artists\u2019 Association membership card. In 1989, I had an accident when I was hitchhiking with my sieves, so I must have started making them earlier. Maybe in 1985? I guess around that time.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Production process<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The best wood for this is pine, and it has to be the right wood. Anything won\u2019t do. Pine branches must be more or less parallel from top to bottom. Some branches are gnarled and so there aren\u2019t suitable. When you come to a tree, you first have to look at it, inspect it and try to carve out a piece. If it can be carved, then you can use it. And such tree that you make riddles from has its own scent, it really has to have that smell.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">This is what you need to cut to one and a half meters or depending on the length \u2013 shorter, longer. You measure it with a span and then break it into szczapy [pieces]. Because the tree is of different thickness \u2013 one is 30 cm in diameter, five or four spans come out; you measure around this block and then carve the szczapy.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">You take a buntownik [wedge] and you split szczapy into dranki [splinters]. And then you carve the dranki by hand so they fit accordingly. When you carve them out, you have to let them dry and then \u2013 it\u2019s really lots of work \u2013 you need to pour boiling water over it, otherwise there\u2019s no way you could bend it. And then you bend it with a holownia [bender] into three rollers. Actually, you need a special type of holownia for that \u2013 there has to be a thinner roller and the lower ones are thicker. Otherwise it wouldn\u2019t bend. Then it has to rest and dry. And then you use it to make riddles and sieves of different sizes. You can also make very small ones, depending on what is needed.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The tools that are neccessary are a kobylica to carve, and holownia \u2013 these are necessary. Then you have to have o\u015bniki, various types of knives, pincers, to hold it \u2013 various things are useful. So it\u2019s not an easy task to make a sieve or a riddle.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">There are also sieves which are more difficult to make. You need to screw wires in here and they provide some additional frame, to make the sieve stronger. It takes long to do it \u2013 up to an hour and a half. I don\u2019t know if anyone still makes this type. But if people need it, it\u2019s done according to the client\u2019s wish. Here again, this one is made differently: such a narrow ring, and also a dusza inside and nails hold it together. The mesh is made of nylon.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Choosing a pine tree for making \u0142uby<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The thicker the pine tree, the better \u2013 the thicker one has less knots. Even a one that is four spans in circumference may have knots inside. Maybe even soil matters, because on some lands where pines grow, they have rings that are just so sparse that the wood is useless for me. I simply cannot make it that thin \u2013 4 mm, it would break anyway. Such wood is fragile.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The wood in the Jan\u00f3w Forests is great for making \u0142uby! But there\u2019s none left, because every year they would cut down several sections, several hectares. I know the village of Szklarnia very well, because that\u2019s where I used to buy wood. There aren\u2019t many people there anymore \u2013 the old ones died, the young ones left. I knew everyone there, both the foresters and the woodcutters, because I bought wood from them.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The pines are so beautiful here! This one is morszywa \u2013 it means it has lots of bracket fungi. But it\u2019s great for making dranki, and the part next to the bark is for some dranki. I think this tree might measure up to 6 spans, maybe even more. From a pine like this you might make around four to five threescores of \u0142uby, that is 300 pieces. I bought a pine like this in Jan\u00f3w once \u2013 it had some twigs on the top and the rest was green skin \u2013 it was 10 measures of 1.75 smooth metre. I made so many \u0142uby of it, really! But it was a one like that for the whole clear-cut.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">A pine like this might be 80 years old, maybe even a 100. It\u2019s leaning slightly. It would make a great wood for cutting \u0142uby, oh my! It has skrzek here, that means it\u2019s leaning. But it\u2019s leaning towards south, that\u2019s ok. If it\u2019s leaning north it\u2019s worse, because it tends to break. It\u2019s very dry and crispy in that case, it looks like a comb. The rings are sparse then. But this pine is beautiful! You can see it as the skin is smooth. And the branches are straight, perpendicular. So it\u2019s fit, it\u2019s good. If one wants to test it further if it\u2019s fit, you cut out a piece here. And then you split this piece. If it splits nicely, then it\u2019s a good sign. The piece should be around 20 cm. If it doesn\u2019t split, the tree is not fit for my needs.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">My uncle taught me a lot about wood, because we bought wood together, and my father too. I have no idea how many trees I had cut. Sometimes I would simply buy logs ready for cutting into dranki. If I took a cut down tree from the forest, I would measure off several metres \u2013 7 metres or whatever length I felt fit. And then I would cut it to pieces it at home.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Tools<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">First, there had to be tongs for holding the \u0142uby during the bending process, because you need to hold them when you bend them. You hold them and then you nail them into hoops. The second thing is \u2013 because \u0142uby are of various width \u2013 you use skrowaki to make them of evenly wide. Then you make ok\u0142adnica \u2013 that\u2019s what you put on the sieve. And you have to make dusza \u2013 that\u2019s the hoop you put inside. For this, you need a knife and a crochet hook, two of them actually, because sometimes you make small holes and hold them with both. And pincers \u2013 that\u2019s what you use to pull it on. You take the mesh, and then you have to wrap it and run it around. And then you put on the ok\u0142adnica, and then the dusza goes inside. And the sieve is ready. And ofcourse, you need a hand plane all along \u2013 at the beginning and when you do the measurements. And later, for the finishing touches, you also use a plane.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">This tool I use for carving \u2013 \u0142awa \u2013 kobylica \u2013 I\u2019ve made myself. It took me a day of two. First you drill the holes, then you make the legs. Any wood is good for it. I saw my uncle making it and I made the measurements. My uncle used to make sieves too, but he died. I think this one might be 55 years old. Because I started carving \u0142uby when I was young. It has run in the family, so I watched others do it. And in the beginning I found it hard. I sold the ones I made to a cooperative in Bi\u0142goraj.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">A blacksmith knew how to make an o\u015bnik. I gave him a prototype so he could see what it looked like, because not everyone knew how to make it. And now there are no blacksmiths left. You would have to go all the way to Wojciech\u00f3w. Blacksmiths from all over Poland gather there, even from abroad. Also a buntownik to cut wood has to be made by a blacksmith.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I had to order this folownia from a locksmith in Bi\u0142goraj. He is also dead now. I gave him more or less details of what it should look like. It still works well. It will work for long \u0142uby, but it is not suitable for short ones because it has the same shaft, and there should be a thinner shaft for small strainers. But once he did it, it was done. It\u2019s basically operated by two people.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And a knife lasts only a year. How many I\u2019ve used!<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Types of mesh<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">There are various types of mesh. There was a time when there were no wire mesh and my grandpa made them from linden bast. And he wove it like a net. This is how these large rakes for sifting chaff for horses were made. When I started making sieves, wire mesh was already available. I made the mesh myself, I have a large workshop \u2013 I also made the wire ones. Now mesh is made of nylon.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And before, my mum would weave the mesh from horsehair. There was a small workshop, and horsehair was woven here \u2013 it depended on the length. And then the hair was processed. There was an igielnica, the horsehair was processed using it and that\u2019s how the mesh was made. Such cloths were made of hair and the sieves were lined with it. While my mother was alive, she made it, and then I had to buy it \u2013 some women were still making it. It\u2019s gone now \u2013 no one makes it anymore, everything has been lost.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And later I had a bigger workshop, I would spin a nylon line, put it onto a post \u2013 that\u2019s what it was called \u2013 and I added the horsehair. I still have that mesh of horsehair and nylon.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Work space<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I\u2019ve worked here and there, wherever I could. I used to work in the kitchen, now I work in the basement, it\u2019s just what is available.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>A helping hand<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">There used to be many craftsmen! Now they\u2019re are all gone. Who would want to do such work? Everything is done on an industrial scale now. After all, working with your hands is very hard. Also, help is much needed. When working with wood, one needed the help of another person, because it would be impossible to do anything on one\u2019s own. At least two men were necessary. When you\u2019re towing, you also need help. My wife and my daughter help me. My wife is holding the wires and it\u2019s not much, but it helps me. So does my daughter. She\u2019s always saying: \u2018Dad, please make some sieves\u2026\u2019<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>\u0141uby \u2013 using the leftovers<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">When the tree was cut into \u0142uby [pieces], the drzenie were also resourced in the process. My grandpa would use them to make the so-called d\u0119gi [wooden staves]. Dzierze, barrels \u2013 all sorts of things were made from d\u0119gi. So nothing was wasted, the tree was all used up. And the \u0142uby broke at times. If they broke, it was possible to make something shorter out of the broken piece, but sometimes it broke further, if it was all gnarled up, and it was no longer useful for anything. And the splinters were used as firewood.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>A fence made of dranki<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Dranki, which were full of knots and weren\u2019t fit for sieves, could be used to make fences. They were better than those wire mesh fences of todays. If a pine tree was with bracket fungi [morszywa], then you could get some \u0142uby from the skin, and the wood that was under the fungi, but healthy, you could use for dranki. Those would last many years! My grandpa made fences from that and they lasted. There are no fences left like that, neither here nor in Bukowa. I had a one from a neighbour, but it fell and perished. Nothing left of it now. Everybody gets these wire mesh nets or pickets\u2026<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And the woodchips were used as fuel. Maybe someone could think of a better way to use it, some artist maybe. At the Kaszaki [Buckweat Festival in Jan\u00f3w] I met a woman from somewhere behind Lublin who made beautiful flowers from dried pea pods! So she wouldn\u2019t waste a thing. One ought to be gifted in that way.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Selling the sieves<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I didn\u2019t use to go to fairs, I used to sell my sieves through a crafts cooperative. In the old days, yes, craftsmen used to go to the fairs! The first sieve-makers that settled here \u2013 they were called materaci \u2013 they had come from the east, from Russia. I think it was at the beginning of the eighteen-hundreds, I have it somewhere in my notes, because I had to know this for my apprentice exam. And from Bi\u0142goraj they would most probably drive a horse wagon, even deep into Russia. They travelled for a week, or even longer. One would take a whole wagon of sieves and drove it from village to village \u2013 and they sold the sieves. But it was long time ago, in 18th century maybe, maybe in the beginning of 19th century. There were merchants who drove to various fairs, because people needed sieves. Now they have combines, so hardly anyone uses sieves. Just exceptions.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">In my day, I used to take my sieves to the cooperative, I would take them to many such shops in Poland. I packed the sieves from the smallest to the largest. It depended on who wanted what. There were always some breaks during work. I would go and sell the sieves and then I would make some new ones. And then I would go again to sell them somewhere, because someone else needed them. And again I would make some new. I\u2019ve worked successively, it was not a seasonal job. Nowadays, I just make one or two a day. Three is the top. Sometimes nothing. Now my health doesn\u2019t allow it.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>At the fairs<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">At the first Jagiellonian Fair, seventeen years ago, I sold everything. Nowadays, there are fewer craftsmen, but I always enjoy being there in good company. Recently I\u2019ve received an invitation to Paw\u0142\u00f3w. I\u2019m also supposed to be in Skierbiesz\u00f3w near Zamo\u015b\u0107, in July. I\u2019m also going to the Kaszaki festival, but I didn\u2019t go there last year. If I had a car, I would go, but I don\u2019t, so I have to ask my daughter to give me a ride, because there are no weekend bus connections. A few people in Jan\u00f3w buy my sieves. Those who make groats.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Sometimes towns send artisans to their partner towns. We\u2019ve been to Lithuania, in Kelm\u0117. Bi\u0142goraj is its partner town, there were artisans from 17 countries there. I sold just one sieve and I donated some to local museum. But such trip happened only once.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Uses for a sieve frame<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Now, when one wants to buy a sieve, they get a ready-made one. Once I sold some sieve frames for decorations in a shop, but it happens rarely. They don\u2019t take many for making musical instruments either. Once, Zbyszek Butryn bought some. He makes suka fiddles by himself. And Kasia Zedel has bought some of my sieve frames recently to make frame drums \u2013 she\u2019s a gifted girl. When I was at the festival in Kazimierz, the highlanders asked me to make a frame for a Christmass carollers\u2019 star.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Preserving and passing on the tradition<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I have not passed the craft on. Who would want to do this! There\u2019s no one from the family either. They prefer to go abroad rather than endure this ordeal here. I\u2019m retired, I just do it as a form of a hobby, to unwind. If I asked someone to make me a sieve, they wouldn\u2019t for this type of money. But I must preserve the tradition as long as we can. It\u2019s in my blood, it really is. I like it and that\u2019s it!<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Dictionary <\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Stru\u017cy\u0107\/struga\u0107 \u2013 to carve wood<br \/>\n<span style=\"background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-size: 12.96px; font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">\u0141uby \u2013 long and thin wooden strips for making sieve frames<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Racza \/ rajtak \u2013 a type of sieve used for sifting grain with sparse mesh made of bast<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Szczapa \u2013 a piece of chipped wood<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Buntownik \u2013 a metal tool for splitting and chipping wood<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Dranki \u2013 thin pieces of wood produced during the process of making szczapy<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Folownia \u2013 a tool made of three metal rollers, used for bending \u0142uby so they can be formed into sieve frames<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Kobylica\/\u0142awa \u2013 a shaving horse, i.e. a combination of a vice and a workbench<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">O\u015bnik \u2013 a drawknife, a tool of two handles used to shape wood by removing shavings<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Dusza \u2013 the small, inner frame of a sieve<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Igielnica\/iglica \u2013 a small tool used to make mesh by hand<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">D\u0119gi \u2013 timber staves used for making wooden barrel<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Dzi\u017ca\/dzie\u017ca \u2013 a kneading trough, a container made of timber staves used for processing sourdough<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Ok\u0142adnica \u2013 part of a sieve, the outer frame which holds the mesh<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Hybel\/hebel \u2013 a hand plane, a tool for smoothing out wood<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Obyczaj \u2013 an old term for a sieve frame<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Morszywa \u2013 rotten; in this case a pine tree covered with bracket fungi<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Skrzek \u2013 a tree whose trunk is leaning towards one side<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Jarki \u2013 wood that is too crispy to be carved<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"accordian fusion-accordian fusion-no-medium-visibility fusion-no-large-visibility\" style=\"--awb-border-size:1px;--awb-icon-size:16px;--awb-content-font-size:0.9em;--awb-icon-alignment:left;--awb-hover-color:#f9f9fb;--awb-border-color:#e2e2e2;--awb-background-color:#ffffff;--awb-divider-color:#e2e2e2;--awb-divider-hover-color:#e2e2e2;--awb-icon-color:#ffffff;--awb-title-color:#75160f;--awb-content-color:#000000;--awb-icon-box-color:#212934;--awb-toggle-hover-accent-color:#000000;--awb-title-font-family:&quot;Raleway&quot;;--awb-title-font-weight:400;--awb-title-font-style:normal;--awb-content-font-family:&quot;Raleway&quot;;--awb-content-font-style:normal;--awb-content-font-weight:500;\"><div class=\"panel-group fusion-toggle-icon-boxed\" id=\"accordion-51825-2\"><div class=\"fusion-panel panel-default panel-d557e8f084df65bbc fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_d557e8f084df65bbc\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"d557e8f084df65bbc\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-2\" data-target=\"#d557e8f084df65bbc\" href=\"#d557e8f084df65bbc\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Film | #Znajd\u017aRzemie\u015blnika - Antoni Ma\u0142ek<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"d557e8f084df65bbc\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_d557e8f084df65bbc\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p><iframe class=\"lazyload fusion-hidden\" data-privacy-type=\"youtube\" src=\"data:image\/svg+xml,%3Csvg%20xmlns%3D%27http%3A%2F%2Fwww.w3.org%2F2000%2Fsvg%27%20width%3D%27100%27%20height%3D%27200%27%20viewBox%3D%270%200%20100%20200%27%3E%3Crect%20width%3D%27100%27%20height%3D%27200%27%20fill-opacity%3D%220%22%2F%3E%3C%2Fsvg%3E\" data-orig-src=\"\" title=\"YouTube video player\" data-privacy-src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/R6npPLFFzg4?si=0y0nNFSKBQaqX0cE\" width=\"100%\" height=\"200\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><div class=\"fusion-privacy-placeholder\" style=\"width:100%; height:200px;\" data-privacy-type=\"youtube\"><div class=\"fusion-privacy-placeholder-content\"><div class=\"fusion-privacy-label\">For privacy reasons YouTube needs your permission to be loaded.<\/div><a href=\"\" data-privacy-type=\"youtube\" class=\"fusion-button button-default fusion-button-default-size button fusion-privacy-consent\">Wyra\u017cam zgod\u0119<\/a><\/div><\/div><\/p>\n<p>Antoni Ma\u0142ek pochodzi ze wsi Bukowa po\u0142o\u017conej na terenie Las\u00f3w Janowskich (woj. lubelskie). S\u0105 to bliskie okolice Bi\u0142goraja, w kt\u00f3rym od XVII wieku pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142o si\u0119 sitarstwo. Z czasem rzemios\u0142o to sta\u0142o si\u0119 rozpoznawaln\u0105 mark\u0105 miasta i okolicznych wsi \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zajmowa\u0142a si\u0119 wyrobem sit oraz ich sprzeda\u017c\u0105. Szukaj\u0105c rynk\u00f3w zbytu, sitarze bi\u0142gorajscy w\u0119drowali nie tylko po regionie i kraju \u2013 zasi\u0119g ich w\u0119dr\u00f3wek obejmowa\u0142 obszar mi\u0119dzy odleg\u0142ymi zak\u0105tkami Rosji a Turcj\u0105. Rzemie\u015blnicy ci stworzyli swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 kultur\u0119, wp\u0142yn\u0119li tak\u017ce na ekonomiczny rozw\u00f3j miasta.<\/p>\n<p>Wraz ze zmniejszaniem potrzeby i znaczenia wyrobu sit, region straci\u0142 wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0119 nap\u0119dow\u0105, kt\u00f3ra przez wieki wp\u0142ywa\u0142a na jego charakter. Jednak tradycje sitarskie (w o wiele mniejszej skali) zachowa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 wyrobem sit, by\u0142 m.in. ojciec pana Antoniego Ma\u0142ka. Nauczy\u0142 on tego fachu swojego syna, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 kontynuacji rodzinnych tradycji pracy w drewnie.<\/p>\n<p>W czasie naszego kr\u00f3tkiego filmu odwiedzimy pana Antoniego Ma\u0142ka, by zobaczy\u0107 go przy pracy. Dowiemy si\u0119, jak wybiera odpowiednie drewno i jak potem zamienia je w sita. Pos\u0142uchamy jego wspomnie\u0144 o pocz\u0105tkach pracy sitarskiej, a tak\u017ce zobaczymy przyrz\u0105dy i narz\u0119dzia pomagaj\u0105ce mu w jego zawodzie. Film realizowany w ramach projektu <a class=\"yt-core-attributed-string__link yt-core-attributed-string__link--display-type yt-core-attributed-string__link--call-to-action-color\" tabindex=\"0\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/hashtag\/znajd%C5%BArzemie%C5%9Blnika\" target=\"\" rel=\"nofollow noopener\">#Znajd\u017aRzemie\u015blnika<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;Autor filmu: Mateusz Borny<\/p>\n<p>Film mia\u0142 swoj\u0105 premier\u0119 podczas Festiwalu Re:tradycja &#8211; Jarmark Jagiello\u0144ski 2023<\/p>\n<p>Materia\u0142 udost\u0119pniony na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa &#8211; Na tych samych warunkach 3.0 Polska (BY-SA)<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode\"> https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode<\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-416f680c9b6b3389a fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_416f680c9b6b3389a\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"416f680c9b6b3389a\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-2\" data-target=\"#416f680c9b6b3389a\" href=\"#416f680c9b6b3389a\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Wystawa - #Znajd\u017aRzemie\u015blnika<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"416f680c9b6b3389a\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_416f680c9b6b3389a\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n\t<div class='ngg-imagebrowser default-view'\n\t\tid='ngg-imagebrowser-6c88f8b35c7c3ebea324ff55d564b99a-51825'\n\t\tdata-nextgen-gallery-id=\"6c88f8b35c7c3ebea324ff55d564b99a\">\n\n\t\t<h3>D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.<\/h3>\n\n\t\t<div id=\"ngg-image-0\" class=\"pic\" \n\t\t\t\t\t>\n\t\t<a href='https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/6_DSC4794.JPG'\n\t\t\ttitle='fot. M.Borny'\n\t\t\tdata-src=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/6_DSC4794.JPG\"\n\t\t\tdata-thumbnail=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/thumbs\/thumbs_6_DSC4794.JPG\"\n\t\t\tdata-image-id=\"2389\"\n\t\t\tdata-title=\"D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.\"\n\t\t\tdata-description=\"fot. M.Borny\"\n\t\t\tclass=\"ngg-simplelightbox\" rel=\"6c88f8b35c7c3ebea324ff55d564b99a\">\n\t\t\t<img title='D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.'\n\t\t\t\talt='D\u0142onie m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wyr\u00f3wnuje ostrzem nier\u00f3wno\u015bci drewna.'\n\t\t\t\tsrc='https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/gallery\/znajdzrzemieslnika-malek\/6_DSC4794.JPG'\/>\n\t\t<\/a>\n\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t<div class='ngg-imagebrowser-nav'>\n\n\t\t\t<div class='back'>\n\t\t\t\t<a class='ngg-browser-prev'\n\t\t\t\t\tid='ngg-prev-2408'\n\t\t\t\t\thref='https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/nggallery\/image\/20_dsc4740\/'>\n\t\t\t\t\t<i class=\"fa fa-chevron-left\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class='next'>\n\t\t\t\t<a class='ngg-browser-next'\n\t\t\t\t\tid='ngg-next-2390'\n\t\t\t\t\thref='https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/nggallery\/image\/1_dsc4728\/'>\n\t\t\t\t\t<i class=\"fa fa-chevron-right\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class='counter'>\n\t\t\t\tZdj\u0119cie\t\t\t\t1\t\t\t\tz\t\t\t\t20\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class='ngg-imagebrowser-desc'>\n\t\t\t\t<p>fot. M.Borny<\/p>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\nMateria\u0142 udost\u0119pniony na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa \u2013 Na tych samych warunkach 3.0 Polska (BY-SA)&nbsp;<br \/>\n<a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/3.0\/pl\/legalcode<\/a><\/p>\n<p>Wystawa po\u015bwi\u0119cona jest postaci pana Antoniego Ma\u0142ka, kt\u00f3ry pochodzi ze wsi Bukowa, po\u0142o\u017conej na terenie Las\u00f3w Janowskich (woj. lubelskie). S\u0105 to bliskie okolice Bi\u0142goraja, w kt\u00f3rym od XVII wieku pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142o si\u0119 sitarstwo. Z czasem rzemios\u0142o to sta\u0142o si\u0119 rozpoznawaln\u0105 mark\u0105 miasta i okolicznych wsi \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zajmowa\u0142a si\u0119 wyrobem sit, ale tak\u017ce ich sprzeda\u017c\u0105. Szukaj\u0105c rynk\u00f3w zbytu, sitarze bi\u0142gorajscy w\u0119drowali nie tylko po regionie i kraju \u2013 zasi\u0119g ich w\u0119dr\u00f3wek obejmowa\u0142 obszar mi\u0119dzy odleg\u0142ymi zak\u0105tkami Rosji a Turcj\u0105. Rzemie\u015blnicy ci stworzyli swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 kultur\u0119, wp\u0142yn\u0119li tak\u017ce na ekonomiczny rozw\u00f3j miasta.<\/p>\n<p>Wraz ze zmniejszaniem potrzeby i znaczenia wyrobu sit, region straci\u0142 wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0119 nap\u0119dow\u0105, kt\u00f3ra przez wieki wp\u0142ywa\u0142a na jego charakter.&nbsp;Jednak tradycje sitarskie (w o wiele mniejszej skali) zachowa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 wyrobem sit, by\u0142 m.in. ojciec pana Antoniego Ma\u0142ka. Nauczy\u0142 on tego fachu swojego syna, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 kontynuacji rodzinnych tradycji pracy w drewnie.<\/p>\n<p>Dzi\u0119ki fotografiom wykonanym przez Mateusza Bornego mamy okazj\u0119 towarzyszy\u0107 tw\u00f3rcy podczas poszukiwania odpowiednich sosen, p\u00f3\u017aniejszej obr\u00f3bki drewna i oprawiania sit. Widzimy przyrz\u0105dy i narz\u0119dzia pomagaj\u0105ce mu w pracy.<\/p>\n<p>Wystawa zosta\u0142a przygotowana w ramach projektu #Znajd\u017aRzemie\u015blnika realizowanego przez Warsztaty Kultury w Lublinie.<\/p>\n<p>Dofinansowano ze \u015brodk\u00f3w Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: EtnoPolska. Edycja 2023.<\/p>\n<p><strong>W terminie 14 \u2013 27 sierpnia wystawa by\u0142a prezentowana w Warsztatach Kultury w Lublinie, ul. Grodzka 7, w tym tak\u017ce w dniach 18-20 sierpnia podczas Festiwalu Re:tradycja \u2013 Jarmark Jagiello\u0144ski w Lublinie.<\/strong><\/p>\n<p><strong>W terminie 11.09 \u2013 03.10 wystawa by\u0142a prezentowana w Bi\u0142gorajskim Centrum Kultury, ul. T. Ko\u015bciuszki 16.<\/strong><\/p>\n<p>Mateusz Borny \u2013 architekt krajobrazu, fotograf, filmowiec, muzykant. W zainteresowaniach kultur\u0105 tradycyjn\u0105 skupia si\u0119 na rejonie Roztocza Zachodniego. Od ponad dekady dokumentuje przejawy wiejskiej muzyki pochodz\u0105cej z tamtejszych miejscowo\u015bci, a od 2010 r. zajmuje si\u0119 tak\u017ce poznawaniem i wykonywaniem lokalnego repertuaru (gra na instrumencie o nazwie suka bi\u0142gorajska). Przygotowywa\u0142 zdj\u0119cia i filmy dla nast\u0119puj\u0105cych jednostek kultury: Warsztaty Kultury w Lublinie, Stowarzyszenie Tw\u00f3rc\u00f3w Ludowych, Fundacja \u201eStara Droga\u201d, Towarzystwo Dla Natury i Cz\u0142owieka, Fundacja \u201eMuzyka Kres\u00f3w\u201d, Centrum Kultury w Lublinie, Narodowy Instytut Muzyki i Ta\u0144ca, Fundacja Teren Otwarty, Muzeum Instrument\u00f3w Ludowych w Szyd\u0142owcu, Fundacja Ochrony Krajobrazu i Promocji Region\u00f3w \u201eNuminosum\u201d, Forum Muzyki Tradycyjnej, Gminny O\u015brodek Kultury w Kurowie, Gminna Biblioteka Publiczna i O\u015brodek Kultury w Kocudzy, Fundacja Pole Dialogu, Lubelska Grupa Badawcza, Dzielnicowy Dom Kultury \u201eBronowice\u201d w Lublinie.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-bc0a03036534cd544 fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_bc0a03036534cd544\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"bc0a03036534cd544\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-2\" data-target=\"#bc0a03036534cd544\" href=\"#bc0a03036534cd544\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Warsztaty - Antoni Ma\u0142ek<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"bc0a03036534cd544\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_bc0a03036534cd544\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p><a href=\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/antoni-malek-warsztaty\/\"><strong>Warsztaty z Antonim Ma\u0142kiem<\/strong><\/a><br \/>\nTo okazja do poznania rzemie\u015blnika i jego pracy. Podczas warsztatu wykonamy tradycyjne sito oraz d\u0142ubane \u0142y\u017cki drewniane.<\/p>\n<p>Antoni Ma\u0142ek pochodzi ze wsi Bukowa po\u0142o\u017conej na terenie Las\u00f3w Janowskich (woj. lubelskie). S\u0105 to bliskie okolice Bi\u0142goraja, w kt\u00f3rym od XVII wieku pr\u0119\u017cnie rozwija\u0142o si\u0119 sitarstwo. Z czasem rzemios\u0142o to sta\u0142o si\u0119 rozpoznawaln\u0105 mark\u0105 miasta i okolicznych wsi \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zajmowa\u0142a si\u0119 wyrobem sit oraz ich sprzeda\u017c\u0105. Szukaj\u0105c rynk\u00f3w zbytu, sitarze bi\u0142gorajscy w\u0119drowali nie tylko po regionie i kraju \u2013 zasi\u0119g ich w\u0119dr\u00f3wek obejmowa\u0142 obszar mi\u0119dzy odleg\u0142ymi zak\u0105tkami Rosji a Turcj\u0105. Rzemie\u015blnicy ci stworzyli swoj\u0105 odr\u0119bn\u0105 kultur\u0119, wp\u0142yn\u0119li tak\u017ce na ekonomiczny rozw\u00f3j miasta.<\/p>\n<p>Wraz ze zmniejszaniem potrzeby i znaczenia wyrobu sit, region straci\u0142 wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0119 nap\u0119dow\u0105, kt\u00f3ra przez wieki wp\u0142ywa\u0142a na jego charakter. Jednak tradycje sitarskie (w o wiele mniejszej skali) zachowa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 wyrobem sit, by\u0142 m.in. ojciec pana Antoniego Ma\u0142ka. Nauczy\u0142 on tego fachu swojego syna, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 kontynuacji rodzinnych tradycji pracy w drewnie.<\/p>\n<p><b>Kiedy<\/b>: NOWY TERMIN 27 wrze\u015bnia 2023 r., godz. 11.00 \u2013 16.00<br \/>\n<b>Miejsce:<\/b> wie\u015b Rzeczyce, gmina Frampol. Dok\u0142adna lokalizacja zostanie podana osobom zakwalifikowanym do udzia\u0142u w warsztacie.<br \/>\n<b>Dla kogo<\/b>: dla os\u00f3b 16+<br \/>\n<b>Zapisy: <\/b>przez formularz online, liczba miejsc ograniczona<\/p>\n<p>Dojazd oraz prowiant we w\u0142asnym zakresie.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Regulamin-Znajdz-Rzemieslnika.doc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>REGULAMIN<\/strong><\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-d1a17377f017c7905 fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_d1a17377f017c7905\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"d1a17377f017c7905\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-2\" data-target=\"#d1a17377f017c7905\" href=\"#d1a17377f017c7905\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">Transkrypcja wywiad\u00f3w z Antonim Ma\u0142kiem<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"d1a17377f017c7905\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_d1a17377f017c7905\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p><strong>Przedstawiamy Pa\u0144stwu tekst, kt\u00f3ry zosta\u0142 opracowany na podstawie dw\u00f3ch rozm\u00f3w przeprowadzonych z panem Antonim Ma\u0142kiem, sitarzem. Jedno ze spotka\u0144 odby\u0142o si\u0119 w domu tw\u00f3rcy, w otoczeniu narz\u0119dzi niezb\u0119dnych do budowy sit, drugie w lesie, kiedy to pan Antoni opowiedzia\u0142 nam m.in. o doborze odpowiednich sosen. Poni\u017cszych tekst jest wi\u0119c kompilacj\u0105 stworzon\u0105 w oparciu o dwa nagrania, a jego tre\u015b\u0107 zosta\u0142a podzielona tematycznie, odzwierciedlaj\u0105c wszystkie kwestie, o kt\u00f3rych opowiada\u0142 nam pan Antoni Ma\u0142ek. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Na ko\u0144cu tekstu znajd\u0105 Pa\u0144stwo s\u0142owniczek, kt\u00f3ry wyja\u015bnia wybrane s\u0142owa u\u017cywane przez rzemie\u015blnika podczas wywiad\u00f3w. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Wst\u0119p <\/strong><\/p>\n<p>Nazywam si\u0119 Ma\u0142ek Antoni. Urodzi\u0142em si\u0119 w miejscowo\u015bci Bukowa, powiat Bi\u0142goraj. Obecnie mieszkam i w Bukowej i tu, w Rzeczycach \u2013 w jednym miejscu i w drugim.<\/p>\n<p>W Bukowej podw\u00f3jne gospodarstwo mam. Dom od podstaw ojciec budowa\u0142 \u2013 od stodo\u0142y do piwnicy, nawet i do studni. Ja p\u00f3\u017aniej go jeszcze wyko\u0144czy\u0142em, bo jak mia\u0142em dziewi\u0119tna\u015bcie lat, to do sklepu mnie wsadzili we wsi. Musia\u0142em w sklepie pracowa\u0107 GS-owskim. I tak zacz\u0105\u0142em w tym handlu \u2013 m\u0142ody cz\u0142owiek si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0142. Kawalerki nie by\u0142o, bo nie by\u0142o kiedy. Wymkn\u0105\u0142em si\u0119, to mama zaraz krzycza\u0142a. M\u00f3wi: co ja b\u0119d\u0119 sta\u0107 tu w sklepie za ciebie? No, co zrobi\u0107. Takie by\u0142y czasy. Do partii si\u0119 cz\u0142owiek nie zapisa\u0142. Zrobili zebranie i m\u00f3wi\u0105, \u017ce si\u0119 nie nadaj\u0119. Ale nic mi nie zrobili gorzej \u2013 lepiej mi zrobili. Poszed\u0142em p\u00f3\u017aniej pracowa\u0107 na w\u0142asn\u0105 swoj\u0105 r\u0119k\u0119. Dopiero mia\u0142em pieni\u0105dze.<\/p>\n<p>Do Rzeczyc wyprowadzi\u0142em si\u0119 za \u017con\u0105. Trzeba by\u0142o si\u0119 tu budowa\u0107.<\/p>\n<p><strong>Tradycje rzemie\u015blnicze w rodzinie<\/strong><\/p>\n<p>Sitarstwo to u nas w rodzinie tradycja wielopokoleniowa. W Bukowej dziadek robi\u0142 sita, no i \u0142uby struga\u0142. Widzia\u0142em, jak dziadek stru\u017cy\u0142 \u0142uby, przygl\u0105da\u0142em si\u0119, no i zacz\u0105\u0142em i ja struga\u0107. P\u00f3\u017aniej dziadek robi\u0142 jeszcze wrzeciona, beczki takie, grabie, r\u00f3\u017cne rzeczy. By\u0142 dobrym tkaczem i mama to samo. Trzeba by\u0142o, to matka prz\u0119d\u0142a w\u0142osie. Tata zn\u00f3w \u0142uby struga\u0142, wrzeciona robi\u0142. Po prostu trudnili si\u0119 rzemios\u0142em \u2013 takie by\u0142y czasy.<\/p>\n<p>Dziadek robi\u0142 tzw. racze do przesiewania zbo\u017ca. Siatka te\u017c by\u0142a z drzewa wyplatana, przewa\u017cnie z \u0142yka lipowego. No i p\u00f3\u017aniej ja te\u017c zacz\u0105\u0142em robi\u0107, maj\u0105c lat mo\u017ce dwadzie\u015bcia par\u0119. Zacz\u0105\u0142em po prostu na\u015bladowa\u0107 dziadka. I tak powoli, powoli, od tamtej pory po prostu zacz\u0119\u0142o si\u0119 robi\u0107 sita. I nie tylko sita \u2013 i siatk\u0119 tka\u0142em. Nawet warsztat mam na siatk\u0119 jeszcze. Pierwszy raz jak\u017cem robi\u0142 przetak, to musia\u0142em wo\u0142a\u0107 tat\u0119 do pomocy, \u017ceby mi pom\u00f3g\u0142 siatk\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107. Od tamtej pory ju\u017c wdro\u017cy\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek, i do obecnej chwili robi\u0119 te przetaki. Ju\u017c we krwi zosta\u0142o i tak jest.<\/p>\n<p>Nie pami\u0119tam dok\u0142adnie, kiedy zrobi\u0142em pierwsze sito. Nawet mnie o to pytali, bo to do legitymacji do [Stowarzyszenia] Tw\u00f3rc\u00f3w Ludowych by\u0142o potrzebne. W 1989 mia\u0142em wypadek, jak jecha\u0142em okazj\u0105 z towarem, wi\u0119c to by\u0142o wcze\u015bniej. Mo\u017ce 1985 rok? Gdzie\u015b w tych granicach b\u0119dzie.<\/p>\n<p><strong>Proces produkcji sita<\/strong><\/p>\n<p>Drewno na to idzie sosnowe, i to musi by\u0107 odpowiednie drewno. Byle jakie si\u0119 nie nada. Ga\u0142\u0119zie sosny musz\u0105 by\u0107 takie mniej wi\u0119cej r\u00f3wnoleg\u0142e od g\u00f3ry do do\u0142u. Niekt\u00f3ra jest bardzo kr\u0119ta i nie nadaje si\u0119. Jak si\u0119 przychodzi do drzewa, to najpierw trzeba popatrze\u0107, obejrze\u0107 je i spr\u00f3bowa\u0107 wyr\u017cn\u0105\u0107 kawa\u0142eczek. Jak si\u0119 daje \u0142upa\u0107, to wtedy mo\u017cna go u\u017cy\u0107. I takie drzewo na przetaki to w og\u00f3le pachnie \u2013 musi mie\u0107 sw\u00f3j zapach taki.<\/p>\n<p>Z tego w\u0142a\u015bnie trzeba ci\u0105\u0107 na p\u00f3\u0142tora metra albo zale\u017cy na jakie d\u0142ugo\u015bci \u2013 kr\u00f3tsze, d\u0142u\u017csze. Mierzy si\u0119 pi\u0119dzi\u0105 i dalej rozbija na szczapy. Bo drzewo jest r\u00f3\u017cnej grubo\u015bci \u2013 jest takie, co ma tam 30 [cm] \u015brednicy, to wtedy tam wychodzi pi\u0119\u0107 pi\u0119dzi czy cztery \u2013 dooko\u0142a si\u0119 mierzy tego klocka i wtedy wychodz\u0105 te szczapy. Bierze si\u0119 buntownik i drze si\u0119 te szczapy na dranki. No i te dranki p\u00f3\u017aniej si\u0119 r\u0119cznie struga, \u017ceby pasowa\u0142y. Jak si\u0119 wystru\u017ce, to trzeba troszk\u0119 podsuszy\u0107, a p\u00f3\u017aniej \u2013 to jest roboty przy tym \u2013 trzeba gotowan\u0105 wod\u0105 to polewa\u0107, bo inaczej by tego nie tego skr\u0119ci\u0142. A p\u00f3\u017aniej to si\u0119 skr\u0119ca za pomoc\u0105 folowni takiej na trzy wa\u0142ki. To musi by\u0107 te\u017c odpowiednia folownia \u2013 musi by\u0107 wa\u0142ek g\u00f3rny cie\u0144szy, a dolne grubsze. Inaczej by nie skr\u0119ci\u0142. Potem to musi sta\u0107, \u017ceby dobrze wysch\u0142o i zasta\u0142o si\u0119. No i wyrabia si\u0119 z tego p\u00f3\u017aniej przetaki czy sitka r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci. Takie malutkie te\u017c si\u0119 robi \u2013 zale\u017cy, jak sobie kto\u015b \u017cyczy.<\/p>\n<p>Musz\u0105 by\u0107 te urz\u0105dzenia: musi by\u0107 kobylica do strugania, musi by\u0107 folownia \u2013 innej mo\u017cliwo\u015bci nie ma tego zrobi\u0107. No i p\u00f3\u017aniej trzeba mie\u0107 o\u015bniki, r\u00f3\u017cne no\u017ce, szczypce, \u017ceby to przytrzyma\u0107 \u2013 r\u00f3\u017cne rzeczy s\u0105 potrzebne. Tak \u017ce nie jest to takie \u0142atwe zrobi\u0107 sito ani przetak.<\/p>\n<p>S\u0105 i sita bardziej skomplikowane. Tu trzeba druty wykr\u0119ca\u0107 \u2013 to takie wzmocnienie jest, \u017ceby si\u0119 bardziej trzyma\u0142o. Przy tym to bardzo d\u0142ugo schodzi \u2013 nawet do p\u00f3\u0142torej godziny. Nie wiem, czy kto\u015b to jeszcze takie sita robi. Ale jak sobie za\u017cycz\u0105 ludzie, to robi si\u0119 pod\u0142ug klienta. Tu znowu\u017c inne jest roboty wykonanie: taka w\u0105ziutka obr\u0105czka, a w \u015brodku te\u017c dusza i na gwo\u017adzie si\u0119 zbija. Siatka jest stylonowa.<\/p>\n<p><strong>Wyb\u00f3r sosny na \u0142uby<\/strong><\/p>\n<p>Czym grubsza sosna, tym jest lepiej, bo mniej s\u0119k\u00f3w jest. Taka na cztery pi\u0119dzi dooko\u0142a to potrafi mie\u0107 w \u015brodku s\u0119ki. Mo\u017ce nawet gleba robi swoje, bo na niekt\u00f3rych ziemiach ro\u015bnie sosna, ale taki rzadki ma s\u0142\u00f3j, \u017ce si\u0119 nie nadaje. Po prostu tak cienko by si\u0119 nie wyrobi\u0142, na 4 mm, i to i tak by si\u0119 \u0142ama\u0142o. Drzewo takie jest kruche.<\/p>\n<p>W Lasach Janowskich pi\u0119kne drzewo jest na \u0142uby! Tylko \u017ce ju\u017c si\u0119 wyko\u0144czy\u0142o, bo co roku ci\u0119li, ci\u0119li po kilka zr\u0119b\u00f3w, kilka hektar\u00f3w. Szklarni\u0119 znam bardzo dobrze, bo tam kupowa\u0142em drzewo. Tam nie ma za wiele ju\u017c ludzi \u2013 starsi powymierali, m\u0142odzi poszli. Zna\u0142em wszystkich tam po kolei, bo to drzewo si\u0119 kupowa\u0142o \u2013 i le\u015bniczych, i tych robotnik\u00f3w, co robili w lesie.<\/p>\n<p>Aj, tu s\u0105 pi\u0119kne sosny! Ta morszywa jest \u2013 to znaczy huby ma. Ale na dranki si\u0119 bierze, a reszta od sk\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 po par\u0119 dranek. Tu wysz\u0142oby sze\u015b\u0107 pi\u0119dzi dooko\u0142a, mo\u017ce nawet wi\u0119cej. Z takiej sosny jest ze cztery-pi\u0119\u0107 kop \u0142ub\u00f3w, ze 300 sztuk. Jak kiedy\u015b w Janowie kupi\u0142em tak\u0105 sosn\u0119 \u2013 z samego wierzchu mia\u0142a troszk\u0119 ga\u0142\u0105zek, a dalej zielona sk\u00f3ra \u2013 to 10 miar by\u0142o po 1.75 m g\u0142adkiego. Tyle \u0142ub\u00f3w zrobi\u0142em, \u017ce naprawd\u0119! Ale jedna jedyna by\u0142a taka na ca\u0142y zr\u0105b.<\/p>\n<p>Taka sosna z 80 lat ma, mo\u017ce do setki. Nachylona troszk\u0119. Oj, ona by si\u0119 bi\u0142a na \u0142uby, kurde bele! Tu skrzeka ma troch\u0119, to znaczy nachylenie \u2013 jest nachylona. Ale to skrzek od po\u0142udnia, to m\u00f3g\u0142by by\u0107. Od p\u00f3\u0142nocy gorszy jest, bo si\u0119 \u0142amie. Taki strasznie jarki jest, tak jak grzebie\u0144 wygl\u0105da. Rzadki s\u0142\u00f3j. Ale to pi\u0119kna sosna! Zaraz wida\u0107 po sk\u00f3rze \u2013 g\u0142adka sk\u00f3ra. I ga\u0142\u0119zie ma takie proste, prostopad\u0142e. Tak \u017ce ta si\u0119 nadaje, dobra. Ale \u017ceby zbada\u0107 jeszcze, czy si\u0119 nadaje, to si\u0119 wy\u017cyna o tutaj kawa\u0142eczek, od\u0142upuje si\u0119. I wtedy si\u0119 bierze to, roz\u0142upie si\u0119. Jak si\u0119 \u0142adnie roz\u0142upie, to znak, \u017ce dobrze si\u0119 b\u0119dzie bi\u0107. Ile tam, 20 cm, taki kawa\u0142eczek si\u0119 pr\u00f3buje. Bo jak twarde, to na nic. Jak si\u0119 nie roz\u0142upie, to nie ma co.<\/p>\n<p>Stryj przekazywa\u0142 mi t\u0119 wiedz\u0119 o drewnie, bo\u015bmy kupowali drzewo, i ojciec. Kto by tam liczy\u0142, ile drzew \u015bci\u0105\u0142em? Nieraz si\u0119 gotowe kupowa\u0142o szczapy do dzielenia tylko na dranki. Przy braniu \u015bci\u0119tego drzewa mniej wi\u0119cej odmierzy\u0142o si\u0119 tam ile\u015b metr\u00f3w \u2013 7 m albo tam ile pasowa\u0142o. I w domu si\u0119 dopiero dzieli\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Obr\u00f3bka drewna<\/strong><\/p>\n<p>Jak si\u0119 drzewo przywiezie z lasu, tnie si\u0119 na kawa\u0142ki po p\u00f3\u0142tora albo po metr. Zale\u017cy od d\u0142ugo\u015bci \u2013 1.75 cm, nawet do 75 cm \u2013 to r\u00f3\u017cnie. No i p\u00f3\u017aniej to si\u0119 dzieli si\u0119, mierz\u0105c pi\u0119dzi\u0105. Jak ma cztery-pi\u0119\u0107 pi\u0119dzi, to na cztery cz\u0119\u015bci si\u0119 we\u017amie. Jak ma wi\u0119cej, to na pi\u0119\u0107 czy sze\u015b\u0107. Do tego dzielenia s\u0105 potrzebne dwie siekiery, no i taka pa\u0142ka jaka\u015b czy co\u015b, drewniana przewa\u017cnie. Dwie siekiery, no i dwa kliny potrzeba do tego \u2013 \u017ceby to podzieli\u0107. A p\u00f3\u017aniej, jak ju\u017c jest drzewo podzielone na szczapy tak zwane, no to si\u0119 bierze buntownik i tym buntownikiem si\u0119 dzieli. Przewa\u017cnie po trzy sztuki na raz si\u0119 znaczy i dopiero p\u00f3\u017aniej te trzy sztuki rozdziela si\u0119 na pojedyncze. P\u00f3\u017aniej dobrze tak wychodzi \u2013 jedna strona taka g\u0142adsza, druga taka bardziej chropowata. No i p\u00f3\u017aniej si\u0119 stru\u017ce na tej kobylicy takimi o\u015bnikami. Dzisiaj tego o\u015bnika nie zrobi nikt, bo kowali nie ma! To musi by\u0107 odpowiedni o\u015bnik \u2013 wygi\u0119cie i tak dalej. No i jak si\u0119 stru\u017ce, to za s\u0142ojem \u2013 \u017ceby trzyma\u0107 si\u0119 tego s\u0142oja. Tam jest \u0142apka, przytrzymuje si\u0119, no i si\u0119 stru\u017ce. Ale to musowo w r\u0119kach mie\u0107 \u2013 wida\u0107, jak on jest \u015blicznie wystrugany, r\u00f3wniusie\u0144ki. Jak kto\u015b nie umie, to poprzycina, i p\u00f3\u017aniej nie jest to okr\u0105g\u0142e, tylko wychodzi kwadratowe \u2013 jak jest \u017ale wystrugane. No i to si\u0119 bierze si\u0119 \u0142uby, kr\u0119ci si\u0119, \u017ceby ten sok, ta \u017cywica wysz\u0142a. Posuszy si\u0119 dwa dni czy ile\u015b tam \u2013 zale\u017cy od pogody. Kr\u0119ci si\u0119 r\u0119cznie \u2013 przepuszcza si\u0119 przez folowni\u0119. I p\u00f3\u017aniej bierze si\u0119 gotowanej wody i to si\u0119 moczy \u2013 z jednej strony, z drugiej, zale\u017cy. Dopiero jak si\u0119 namoczy, to drewno si\u0119 zrobi takie elastyczne i si\u0119 je skr\u0119ca \u2013 i wychodzi takie k\u00f3\u0142ko z tego \u0142ubu.<\/p>\n<p>Przy tym struganiu, jak przestru\u017c\u0119 o ten s\u0142\u00f3j, to \u0142ub p\u0119knie. Jak p\u0119knie, to p\u00f3\u017aniej bierze si\u0119 to na dok\u0142ad. No i przede wszystkim drzewo musi by\u0107 bez s\u0119ka. Bo nieraz bywa tak, \u017ce na wierzchu nie ma s\u0119k\u00f3w, a jak si\u0119 roz\u0142upie, to s\u0105. Przewa\u017cnie drzewo takie z s\u0119kami to w \u015bwierkach ro\u015bnie, w jod\u0142owym lesie. Trzeba wybiera\u0107 takie lasy, \u017ceby sama prawie so\u015bnina by\u0142a. Co wi\u0119cej powiedzie\u0107 odno\u015bnie \u0142uba? P\u00f3\u017aniej, jak si\u0119 skr\u0119ci po moczeniu w tej folowni, no to trzeba suszy\u0107. Schnie kilka miesi\u0119cy takie co\u015b, \u017ceby to si\u0119 zasta\u0142o. Jakby si\u0119 nie zasta\u0142o, to rozkr\u0119ci si\u0119 i wyjdzie o takie o. Musi to zaschn\u0105\u0107 \u2013 wyjmie si\u0119 i wtedy jest okr\u0105g\u0142e.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n<p>Do moczenia nieraz si\u0119 jeden koniec zanurzy\u0142o, potrzyma\u0142o, i drugi koniec. Zwini\u0119te drewno po moczeniu schnie kilka miesi\u0119cy \u2013 docelowo do roboty p\u00f3\u017aniej. Jak wyschnie, to ju\u017c nadaje si\u0119 do roboty. Tylko s\u0105 r\u00f3\u017cne szeroko\u015bci \u2013 minimum 10 cm musi by\u0107 na przetak, do zrobienia obyczaju tego. Obyczaj si\u0119 ta ramka nazywa \u2013 starodawna nazwa.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;<\/p>\n<p>Do strugania drewno musi by\u0107 \u015bwie\u017co \u015bci\u0119te. Jak b\u0119dzie d\u0142u\u017cej le\u017ca\u0142o, to sinieje. I ple\u015bnieje. W tym roku mi sple\u015bnia\u0142o! Od razu jak si\u0119 przywiezie, trzeba wystruga\u0107. Struga\u0107 zaczyna\u0142o si\u0119 od zewn\u0105trz \u2013 najpierw boki. Do grubo\u015bci tak mniej wi\u0119cej 3-4 mm. Musowo to troch\u0119 wystruga\u0107, wyg\u0142adzi\u0107.<\/p>\n<p>&#8212;-<\/p>\n<p>Teraz na razie nie stru\u017c\u0119, bo mam do\u015b\u0107 drzewa gotowego, wymoczonego, ju\u017c o tych okr\u0105g\u0142ych \u2013 schn\u0105 mi. Wyschni\u0119te mo\u017ce le\u017ce\u0107 i czeka\u0107, ale zale\u017cy, kiedy \u015bci\u0119te drzewo jest. Jak jest drzewo \u015bci\u0119te w jesieni i w zimie, to tak. A jak na wiosn\u0119, to drzewo si\u0119 robi s\u0142odkie i wierc\u0105 robaki. Kiedy\u015b by\u0142a moda, robili boazerie. To nie patrzyli, na pot\u0119g\u0119 ci\u0119li w lecie, i to kupowali ludzie. P\u00f3\u017aniej pe\u0142no robak\u00f3w by\u0142o. Zwierci\u0142y drewno robaki i tyle \u2013 trzeba by\u0142o wyrzuca\u0107. Nawet \u0142uby takie nieraz zwiercone s\u0105 w \u015brodku\u2026 Niby na wierzchu \u0142adny \u0142ub, a w \u015brodku sama dziura.<\/p>\n<p>\u0141uby struga\u0107 to jest skomplikowane \u2013 to trzeba mie\u0107 w r\u0119kach wpraw\u0119, \u017ceby przystruga\u0107. Trzeba mie\u0107 zami\u0142owanie do pracy swojej. Jak by\u0142em m\u0142ody, to i 60 dranek na dzie\u0144 ustruga\u0142em. I lepiej nawet ni\u017c 60 \u2013 80, ale rzadko. A dzisiaj r\u0119ce by siad\u0142y i koniec.<\/p>\n<p><strong>Narz\u0119dzia <\/strong><\/p>\n<p>Najpierw do \u0142ub\u00f3w, do skr\u0119cenia musia\u0142y by\u0107 takie szczypce, bo musowo przytrzyma\u0107, jak si\u0119 skr\u0119ca \u0142uby. Trzeba przytrzyma\u0107 i dopiero zbija\u0107. Druga rzecz \u2013 bo \u0142uby s\u0105 r\u00f3\u017cnej szeroko\u015bci \u2013 to takie skrowaki si\u0119 u\u017cywa, \u017ceby nada\u0107 im jednakow\u0105 szeroko\u015b\u0107. Robi si\u0119 ok\u0142adnic\u0119 \u2013 to jest to, co si\u0119 zak\u0142ada na sitko. I dusz\u0119 trzeba dorobi\u0107 \u2013 to si\u0119 do \u015brodka wk\u0142ada. Potrzebny jest przy tym n\u00f3\u017c, szyde\u0142ko jedno, drugie \u2013 musowo, bo r\u00f3\u017cne nieraz robi si\u0119 dziurki ma\u0142e, przytrzymuje si\u0119 jednym i drugim. No i obc\u0119gi \u2013 tym si\u0119 zaci\u0105ga. Bierze si\u0119 siatk\u0119, no i p\u00f3\u017aniej trzeba zawin\u0105\u0107 i tym objecha\u0107 dooko\u0142a. I zak\u0142ada si\u0119 ok\u0142adnic\u0119, a p\u00f3\u017aniej dusz\u0119. I wychodzi sito. Jeszcze hybel jest ca\u0142y czas jest potrzebny \u2013 jak si\u0119 zaczyna i jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej mierzy. I p\u00f3\u017aniej, jak si\u0119 jak si\u0119 wyka\u0144cza, to te\u017c hyblem.<\/p>\n<p>Maszyn\u0119 [\u0142aw\u0119 &#8211; kobylic\u0119] do strugania zrobi\u0142em sam, ze swojej g\u0142owy. Mo\u017ce dzie\u0144 zeszed\u0142, mo\u017ce ze dwa dni trzeba by\u0142o. Najpierw wywierci\u0107 dziury, nogi dorobi\u0107. Z byle jakiego drewna to si\u0119 robi. Podpatrzy\u0142em to u wuja swojego i mniej wi\u0119cej pomierzy\u0142em. Wuj te\u017c robi\u0142 sita, ale ju\u017c nie \u017cyje. Ten sprz\u0119t ma mo\u017ce z 55 lat! Bo od m\u0142odych lat zacz\u0105\u0142em struga\u0107 \u0142uby. W rodzinie si\u0119 robi\u0142o, to podpatrywa\u0142em. I te\u017c z pocz\u0105tku mi nie sz\u0142o. Sp\u00f3\u0142dzielnia to bra\u0142a w Bi\u0142goraju.<\/p>\n<p>O\u015bnik to kowal ju\u017c wiedzia\u0142, jak zrobi\u0107. Trzeba mu by\u0142o zanie\u015b\u0107 prototyp, jak to wygl\u0105da, bo nie ka\u017cdy umia\u0142. A teraz nie ma kowali. Trzeba by do Wojciechowa jecha\u0107. Tam byli kowale z ca\u0142ej Polski, nawet z zagranicy. Buntownik do dzielenia drzewa te\u017c kowal musi zrobi\u0107.<\/p>\n<p>Folownie by\u0142y robione na zam\u00f3wienie \u2013 t\u0119 mi robi\u0142 \u015blusarz w Bi\u0142goraju. On te\u017c nie \u017cyje ju\u017c. Poda\u0142em mu mniej wi\u0119cej dane, jak to ma wygl\u0105da\u0107. Ona jest jeszcze dobra. Do d\u0142ugich \u0142ub\u00f3w b\u0119dzie, ale do kr\u00f3tkich si\u0119 nie nadaje, bo ma ten wa\u0142ek jednakowy, a powinien by\u0107 wa\u0142ek cie\u0144szy na ma\u0142e sitka. Ale jak ju\u017c zrobi\u0142, tak zrobi\u0142. Folowni\u0119 obs\u0142uguj\u0105 dwie osoby w zasadzie.<\/p>\n<p>A n\u00f3\u017c do pracy najwy\u017cej jeden rok starczy. Ile\u017c to ja no\u017cy zu\u017cy\u0142em!<\/p>\n<p><strong>Rodzaje siatek<\/strong><\/p>\n<p>Siatki to s\u0105 r\u00f3\u017cne. Kiedy\u015b nie by\u0142o siatek drucianych, to robi\u0142 dziadek z lipy, z \u0142yka. I to tak wyplata\u0142 jak siatk\u0119. Tak robi\u0142o si\u0119 te takie du\u017ce racze do przesiewania sieczki dla koni. Jak ja zacz\u0105\u0142em robi\u0107, to ju\u017c by\u0142a siatka druciana. Ja sam robi\u0142em te siatki, warsztat mam du\u017cy \u2013 druciane te\u017c si\u0119 robi\u0142o. Teraz ju\u017c siatka stylonowa jest.<\/p>\n<p>A jeszcze wcze\u015bniej to mama tka\u0142a \u2013 by\u0142a siatka z w\u0142osia. Niedu\u017cy warsztacik by\u0142, no i tam si\u0119 wi\u0105za\u0142o t\u0119 w\u0142o\u015b \u2013 zale\u017cy jakiej d\u0142ugo\u015bci. No i p\u00f3\u017aniej si\u0119 tym w\u0142osiem przerabia\u0142o. Igielnica by\u0142a, przerabia\u0142o si\u0119 w\u0142o\u015b t\u0119, i wychodzi\u0142a siatka. Takie p\u0142\u00f3cienka si\u0119 robi\u0142o w\u0142osiane i tym si\u0119 obszywa\u0142o sita. P\u00f3ki mama \u017cy\u0142a, to robi\u0142a, a p\u00f3\u017aniej to trzeba by\u0142o kupi\u0107 \u2013&nbsp; czasem kobiety robi\u0142y. Teraz tego nie ma \u2013 nikt ju\u017c tak nie robi, zatraci\u0142o si\u0119 wszystko. A p\u00f3\u017aniej to ju\u017c tak by\u0142o, \u017ce by\u0142 warsztat wi\u0119kszy, snu\u0142o si\u0119 \u017cy\u0142k\u0119 tak\u0105, \u017cy\u0142k\u0119 si\u0119 dawa\u0142o na posta \u2013 tak to si\u0119 nazywa\u0142o \u2013 a w\u0142osiem si\u0119 porabia\u0142o. Nawet mam tak\u0105 siatk\u0119 jeszcze \u2013&nbsp; w\u0142osiano-stylonowa.<\/p>\n<p><strong>Stanowisko robocze<\/strong><\/p>\n<p>Robi\u0142o si\u0119 i tu, i tam \u2013 gdzie si\u0119 tam da\u0142o robi\u0107. Przewa\u017cnie w kuchni, teraz si\u0119 robi w suterenie, ale to jest, jak jest.<\/p>\n<p><strong>Pomoc przy pracy<\/strong><\/p>\n<p>Kiedy\u015b du\u017co by\u0142o rzemie\u015blnik\u00f3w! Teraz wszystko powymiera\u0142o. A kto by si\u0119 chcia\u0142 za to bra\u0107! Wszystko przemys\u0142owo jest robione. Przecie\u017c r\u0119czna robota jest bardzo ci\u0119\u017cka. Troch\u0119 pomocy w tej pracy jest potrzebne. Jak do drzewa, to trzeba by\u0142o pom\u00f3c, bo jeden nic by nie zrobi\u0142. Trzeba by\u0142o przynajmniej dw\u00f3ch ch\u0142op\u00f3w. P\u00f3\u017aniej przy folowaniu te\u017c trzeba drugiego cz\u0142owieka \u2013 sam nie przefolowa\u0142. Mnie \u017cona i c\u00f3rka czasami pomagaj\u0105. \u017bona przytrzymuje mi chocia\u017c te druty, to ju\u017c zawsze l\u017cej. No i c\u00f3rka te\u017c. Zawsze \u2013 tato, nar\u00f3b, tato, nar\u00f3b\u2026<\/p>\n<p><strong>\u0141uby \u2013 wykorzystanie odpad\u00f3w<\/strong><\/p>\n<p>Jak si\u0119 drzewo na \u0142uby bra\u0142o, to w \u015brodku by\u0142y jeszcze w dodatku te drzenie. Dziadek robi\u0142 z tego tzw. d\u0119gi takie. Dzi\u017ce, beczu\u0142ki \u2013 takie r\u00f3\u017cne rzeczy robili z tego. Tak \u017ce nic nie zmarnowa\u0142o, drzewo wykorzystane by\u0142o. A \u0142uby, no to nieraz i p\u0119k\u0142y. Jak p\u0119k\u0142, to jeszcze z p\u0119kni\u0119tego sz\u0142o co\u015b kr\u00f3tszego zrobi\u0107, ale nieraz si\u0119 z\u0142ama\u0142 \u2013 jak by\u0142 skrzekowaty \u2013 to nie nadawa\u0142 si\u0119 do niczego. A wi\u00f3ry sz\u0142y na opa\u0142.<\/p>\n<p><strong>Ogrodzenia z dranek<\/strong><\/p>\n<p>Dranki, kt\u00f3re by\u0142y s\u0119kate i si\u0119 nie nadawa\u0142y, sz\u0142y na p\u0142ot, na ogrodzenie. Lepsze jak te siatki dzisiejsze. Jak sosna by\u0142a morszywa, to wysz\u0142o od sk\u00f3ry par\u0119 \u0142ub, a reszt\u0119, to co morszywe, ale zdrowy mursz, bra\u0142o si\u0119 na te dranki. Te dranki, to na lata by\u0142y! Jeszcze dziadek m\u00f3j tym grodzi\u0142 i to trzyma\u0142o si\u0119. Tu w okolicy, nawet i na Bukowej, nie maj\u0105 ju\u017c ludzie takiego p\u0142otu. Mia\u0142em od s\u0105siada, ale ju\u017c opad\u0142, i to zmarnia\u0142o. Nawet \u015bladu nie ma. Teraz wszyscy siatki kupuj\u0105, robi\u0105 sztachety\u2026<\/p>\n<p>A wi\u00f3ry sz\u0142y tylko do spalenia. Jakby kto\u015b my\u015bla\u0142, to mo\u017ce co\u015b by wymodzi\u0142 \u2013 jaki\u015b artysta. Na Kaszakach by\u0142a taka kobieta zza Lublina i ona z \u0142usek grochu jakie pi\u0119kne kwiaty wyrabia\u0142a! Tak \u017ce nie da\u0142a niczego zmarnowa\u0107. Trzeba mie\u0107 takie zdolno\u015bci.<\/p>\n<p><strong>Handel sitami<\/strong><\/p>\n<p>Ja na jarmarki nie je\u017adzi\u0142em, przez sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 rzemie\u015blnicz\u0105 si\u0119 sprzedawa\u0142o. A dawniej, tak, rzemie\u015blnicy na jarmarki je\u017adzili! Pierwsi sitarze, jacy byli tu \u2013 materaci si\u0119 nazywali \u2013 ze wschodu byli, z Rosji. Chyba w tysi\u0105c osiemset kt\u00f3rym\u015b roku to by\u0142o \u2013 tam gdzie\u015b mam wpisane, bo na egzaminie czeladniczym trzeba to by\u0142o zdawa\u0107. A i z Bi\u0142goraja to prawdopodobnie je\u017adzili ko\u0144mi, i to nawet w g\u0142\u0105b Rosji. Wyprawy takie robili tygodniowe i wi\u0119cej. Bra\u0142 ca\u0142y w\u00f3z sit i jecha\u0142 od miejscowo\u015bci do miejscowo\u015bci \u2013 tak&nbsp; sprzedawali. Ale to by\u0142o dawno, w osiemnastym wieku mo\u017ce, na pocz\u0105tku dziewi\u0119tnastego. Kupcy byli, co po jarmarkach wozili, bo to by\u0142o potrzebne. Teraz s\u0105 kombajny, to bardzo ma\u0142o kto sit u\u017cywa. Wyj\u0105tek.<\/p>\n<p>Za moich czas\u00f3w wozi\u0142o si\u0119 sita do sp\u00f3\u0142dzielni \u2013 sam wozi\u0142em po Polsce jeszcze. Sita pakowa\u0142o si\u0119 od najwi\u0119kszego do najmniejszego. To zale\u017cy, jak sobie kto \u017cyczy\u0142. Przerwy w pracy by\u0142y zawsze. Pojecha\u0142o si\u0119, sprzeda\u0142o, i zn\u00f3w si\u0119 zrobi\u0142o kilka sztuk. I zn\u00f3w si\u0119 zawioz\u0142o gdzie\u015b tam, bo kto\u015b potrzebowa\u0142. I zn\u00f3w si\u0119 robi\u0142o. Pracowa\u0142o si\u0119 sukcesywnie, to nie by\u0142a robota sezonowa. A teraz to tak jedno, dwa sita si\u0119 zrobi na dzie\u0144. Trzy \u2013 to g\u00f3ra ju\u017c. Czasem nic. Teraz zdrowie nie pozwala.<\/p>\n<p><strong>Wystawca<\/strong><\/p>\n<p>Na pierwszym Jarmarku Jagiello\u0144skim, siedemna\u015bcie lat temu, wszystko si\u0119 wyprzeda\u0142o. Obecnie tw\u00f3rc\u00f3w jest mniej, ale zawsze przyjemnie mi tam poby\u0107 w mi\u0142ym towarzystwie. Teraz przysz\u0142o mi zaproszenie, \u017ceby do Paw\u0142owa przyjecha\u0107. W lipcu te\u017c mam by\u0107 za Zamo\u015bciem w Skierbieszowie. W Janowie na kaszakach te\u017c mam by\u0107, ale w zesz\u0142ym roku nie by\u0142em. Samoch\u00f3d by\u0142by, tobym pojecha\u0142, a tak, musz\u0119 prosi\u0107 c\u00f3rk\u0119, bo sobota-niedziela nie ma po\u0142\u0105czenia \u017cadnego. W Janowie troszk\u0119 nawet bior\u0105 sita ludzie. Ci, co robi\u0105 kasz\u0119, to bior\u0105.<\/p>\n<p>Czasami miasta wysy\u0142aj\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w do jakich\u015b partnerskich miast. My\u015bmy byli na Litwie \u2013 Kelm\u0117 si\u0119 nazywa ta miejscowo\u015b\u0107. Bi\u0142goraj tam ma w\u0142a\u015bnie partnerstwo \u2013 byli ludzie z 17 kraj\u00f3w. Sito sprzeda\u0142em tylko jedno i jeszcze do muzeum da\u0142em par\u0119. Ale taki wyjazd by\u0142 tylko raz.<\/p>\n<p><strong>Dodatkowe zastosowania obr\u0119czy <\/strong><\/p>\n<p>Jak ludzie kupuj\u0105, to sita gotowe ju\u017c. Kto\u015b tam kiedy\u015b gdzie\u015b bra\u0142 obr\u0119cze na dekoracje w sklepach, ale to rzadko. Na instrumenty te\u017c nie bardzo bior\u0105. Zbyszek Butryn kiedy\u015b raz wzi\u0105\u0142. On sam to suki robi. I Kasia Zedel ostatnio na b\u0119bny bra\u0142a \u2013 zdolna dziewczyna. Jak\u017cem by\u0142 na festiwalu w Kazimierzu, to chcieli tam g\u00f3rale, \u017ceby im zrobi\u0107 obr\u0119cze na gwiazd\u0119.<\/p>\n<p><strong>Przekaz i podtrzymywanie tradycji<\/strong><\/p>\n<p>Rzemios\u0142a nikt si\u0119 ode mnie nie uczy\u0142. Kto si\u0119 b\u0119dzie tego czepia\u0142! Z rodziny te\u017c nie ma komu. Wol\u0105 jecha\u0107 za granic\u0119, nad czym tu si\u0119 mordowa\u0107. To tylko tak \u2013 cz\u0142owiek jest na emeryturze \u2013 na relaks. Gdybym komu\u015b zleci\u0142: zr\u00f3b mi przetak \u2013 za te pieni\u0105dze by nie zrobi\u0142. Ale trzeba podtrzyma\u0107 tradycj\u0119, dop\u00f3ki si\u0119 mo\u017ce. Mam to we krwi, naprawd\u0119. Lubi\u0119 to i tyle, no!<\/p>\n<p><strong>S\u0142owniczek poj\u0119\u0107 <\/strong><\/p>\n<p>buntownik &#8211; metalowe narz\u0119dzie do roz\u0142upywania, darcia drewna<br \/>\nd\u0119gi &#8211; klepki, z kt\u00f3rych sk\u0142ada si\u0119 drewniane naczynie<br \/>\ndranki &#8211; cienkie kawa\u0142ki drewna powsta\u0142e dzi\u0119ki darciu szczap<br \/>\ndusza &#8211; jedna z cz\u0119\u015bci sita, niewielka wewn\u0119trzna obr\u0119cz<br \/>\ndrze\u0144 &#8211; rdze\u0144 drzewa<br \/>\ndzi\u017ca \/ dzie\u017ca &#8211; drewniane naczynie klepkowe do rozczyniania m\u0105ki na chleb<br \/>\nfolownia &#8211; narz\u0119dzie sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 m.in. z trzech stalowych walc\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105cych wyginanie \u0142ub\u00f3w, by m\u00f3c stworzy\u0107 z nich sito<br \/>\nhybel \/ hebel &#8211; narz\u0119dzie do wyg\u0142adzania powierzchni drewna<br \/>\nigielnica \/ iglica &#8211; ma\u0142e narz\u0119dzie s\u0142u\u017c\u0105ce do r\u0119cznego dziania siatek<br \/>\njarki &#8211; kruchy<br \/>\nkobylica &#8211; rodzaj \u0142awy o konstrukcji umo\u017cliwiaj\u0105ce przytrzymanie i dalsz\u0105 obr\u00f3bk\u0119 drewna<br \/>\n\u0142uby &#8211; materia\u0142 do tworzenia drewnianych obr\u0119czy sit<br \/>\nmorszywa &#8211;&nbsp; zmursza\u0142a, spruchnia\u0142a, w tym przypadku sosna pokryta hub\u0105<br \/>\nobyczaj &#8211; dawne okre\u015blenie na otok \/ obr\u0119cz sita<br \/>\nok\u0142adnica &#8211; jedna z cz\u0119\u015bci sita, zewn\u0119trzna obr\u0119cz przytrzymuj\u0105ca siatk\u0119<br \/>\no\u015bnik &#8211; narz\u0119dzie z ostrzem osadzonym na dw\u00f3ch trzonkach s\u0142u\u017c\u0105ce do strugania i wyg\u0142adzania drewna<br \/>\npi\u0119d\u017a &#8211; miara d\u0142ugo\u015bci mierzona przy pomocy d\u0142oni; rozpi\u0119to\u015b\u0107 mi\u0119dzy kciukiem a ma\u0142ym palcem<br \/>\nracze \/ rajtaki &#8211; rodzaj przetak\u00f3w do przesiewania zbo\u017ca z rzadk\u0105 siatk\u0105 wykonan\u0105 z \u0142yka<br \/>\nskrzekowaty \/ skrzek &#8211; o powyginanym, chyl\u0105cym si\u0119 drzewie<br \/>\nstru\u017cy\u0107 &#8211; struga\u0107<br \/>\nszczapa &#8211; kawa\u0142ek od\u0142upanego drewna<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-panel panel-default panel-d0ad54e4125d93778 fusion-toggle-has-divider\" style=\"--awb-title-color:#75160f;\"><div class=\"panel-heading\"><h4 class=\"panel-title toggle\" id=\"toggle_d0ad54e4125d93778\"><a aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"d0ad54e4125d93778\" role=\"button\" data-toggle=\"collapse\" data-parent=\"#accordion-51825-2\" data-target=\"#d0ad54e4125d93778\" href=\"#d0ad54e4125d93778\"><span class=\"fusion-toggle-icon-wrapper\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-fusion-box active-icon awb-icon-minus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><i class=\"fa-fusion-box inactive-icon awb-icon-plus\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/span><span class=\"fusion-toggle-heading\">#FindTheArtisan - Antoni Ma\u0142ek<\/span><\/a><\/h4><\/div><div id=\"d0ad54e4125d93778\" class=\"panel-collapse collapse \" aria-labelledby=\"toggle_d0ad54e4125d93778\"><div class=\"panel-body toggle-content fusion-clearfix\">\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Antoni Ma\u0142ek was born in the village of Bukowa, located in the region of the Jan\u00f3w Forests in the Lublin Voivodship. Bukowa is situated in the close vicinity of Bi\u0142goraj, which had been a thriving sieve-making centre since the 17th century.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Over time, the town of Bi\u0142goraj and the neighbouring villages became widely known for their sieve craft \u2013 the majority of the population made their living by producing sieves and also by selling them. Thus, the sieve makers of Bi\u0142goraj travelled not only around their region and the country, but reached markets as far as distant lands between Russia and Turkey.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The sieve makers managed to create their own culture and enhanced the economic growth of Bi\u0142goraj.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">With the decreasing demand for sieves and the decline of the importance of sieve making, the region lost an important driving force that had shaped its character over the centuries.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Still, the sieve making traditions survived (on a smaller scale) among the inhabitants of the neighbouring villages.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Father of Antoni Ma\u0142ek was a sieve-maker himself. He passed the craft on to his sons, who took up the family traditions and sold their sieves at fairs.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The project is dedicated to the figure of Antoni Ma\u0142ek. We can accompany him in his search for the most suitable pines, during the wood processing and finally when he is making sieves. We can see the tools he uses when performing his craft.<\/p>\n<p><b><span style=\"background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-size: 12.96px; font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">This text on Antoni Ma\u0142ek, a sieve maker, is based on two interviews with the artisan. One of the meetings took place at his home, where he was surrounded by tools necessary to sieve making; the other was held in a forest, where Mr. Ma\u0142ek told us about choosing the right pine trees, among other things. The text you are about to read is thus a compilation of two recordings and its content was divided into subject-based sections on each of the topics which Antoni Ma\u0142ek told us about.<\/span><br \/>\n<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>At the end you\u2019ll find a mini dictionary, explaining selected words used by the artisan during the interviews.<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Interview with the artisan \u2013 Antoni Ma\u0142ek:<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">My name is Ma\u0142ek Antoni. I was born in Bukowa, Bi\u0142goraj county. I live in Bukowa as well as here, in Rzeczyce, in both places.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">In Bukowa, I have two farmsteads. My father built a house from a scratch, everything, including a barn, a basement and even a well. I finished it later, because when I was 19 years old, I had to start working in the village shop. A local cooperative shop. So I started working in trade, I was young, so I got used to it. I didn\u2019t hang out with other guys, I had no time. When I sneaked out in the evening, my mum would shout at me later. She said: \u2018You want me to stand here in the shop instead of you?\u2019 What was I to do. Such were the times. I didn\u2019t join the [Polish United Workers\u2019] party. There was a meeting and they told me I wasn\u2019t suitable. But they didn\u2019t do me any wrong, rather the opposite. Later, I could work on my own. I could make proper money.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I moved to Rzeczyce to be with my wife. We wanted to build our house here.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Craftsmanship traditions in the family<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Sieve making is a tradition that has run in my family for many generations.. In Bukowa, my grandfather used to make sieves, he also carved \u0142uby. I saw him carving \u0142uby, I watched him and so I started making them myself. My grandpa would also make spindles, barrels, rakes, various things. He was a good weaver and so was my mother. If such was the need, my mother spun yarn. My dad carved \u0142uby and made spindles too. Such were the times, they were craftsmen.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">My dad also used to make so called racze to sift grain. The mesh was woven from wood as well, usually from the linden bast. And later I also started to make them, when I was in my twenties. I just followed my grandpa\u2019s footsteps. And slowly, slowly, I began to make sieves. And not only the sieves \u2013 I also wove the mesh for them. I still have the workshop for making the mesh. The first time I was making a riddle, I had to call my dad to help me pull on mesh. Since then, I\u2019ve got into the habit of making riddles, and I\u2019m still making them. It\u2019s in my blood.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I don\u2019t remember exactly when I made my first sieve. I was even asked about it because it needed to be specified for my Folk Artists\u2019 Association membership card. In 1989, I had an accident when I was hitchhiking with my sieves, so I must have started making them earlier. Maybe in 1985? I guess around that time.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Production process<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The best wood for this is pine, and it has to be the right wood. Anything won\u2019t do. Pine branches must be more or less parallel from top to bottom. Some branches are gnarled and so there aren\u2019t suitable. When you come to a tree, you first have to look at it, inspect it and try to carve out a piece. If it can be carved, then you can use it. And such tree that you make riddles from has its own scent, it really has to have that smell.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">This is what you need to cut to one and a half meters or depending on the length \u2013 shorter, longer. You measure it with a span and then break it into szczapy [pieces]. Because the tree is of different thickness \u2013 one is 30 cm in diameter, five or four spans come out; you measure around this block and then carve the szczapy.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">You take a buntownik [wedge] and you split szczapy into dranki [splinters]. And then you carve the dranki by hand so they fit accordingly. When you carve them out, you have to let them dry and then \u2013 it\u2019s really lots of work \u2013 you need to pour boiling water over it, otherwise there\u2019s no way you could bend it. And then you bend it with a holownia [bender] into three rollers. Actually, you need a special type of holownia for that \u2013 there has to be a thinner roller and the lower ones are thicker. Otherwise it wouldn\u2019t bend. Then it has to rest and dry. And then you use it to make riddles and sieves of different sizes. You can also make very small ones, depending on what is needed.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The tools that are neccessary are a kobylica to carve, and holownia \u2013 these are necessary. Then you have to have o\u015bniki, various types of knives, pincers, to hold it \u2013 various things are useful. So it\u2019s not an easy task to make a sieve or a riddle.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">There are also sieves which are more difficult to make. You need to screw wires in here and they provide some additional frame, to make the sieve stronger. It takes long to do it \u2013 up to an hour and a half. I don\u2019t know if anyone still makes this type. But if people need it, it\u2019s done according to the client\u2019s wish. Here again, this one is made differently: such a narrow ring, and also a dusza inside and nails hold it together. The mesh is made of nylon.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Choosing a pine tree for making \u0142uby<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The thicker the pine tree, the better \u2013 the thicker one has less knots. Even a one that is four spans in circumference may have knots inside. Maybe even soil matters, because on some lands where pines grow, they have rings that are just so sparse that the wood is useless for me. I simply cannot make it that thin \u2013 4 mm, it would break anyway. Such wood is fragile.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The wood in the Jan\u00f3w Forests is great for making \u0142uby! But there\u2019s none left, because every year they would cut down several sections, several hectares. I know the village of Szklarnia very well, because that\u2019s where I used to buy wood. There aren\u2019t many people there anymore \u2013 the old ones died, the young ones left. I knew everyone there, both the foresters and the woodcutters, because I bought wood from them.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">The pines are so beautiful here! This one is morszywa \u2013 it means it has lots of bracket fungi. But it\u2019s great for making dranki, and the part next to the bark is for some dranki. I think this tree might measure up to 6 spans, maybe even more. From a pine like this you might make around four to five threescores of \u0142uby, that is 300 pieces. I bought a pine like this in Jan\u00f3w once \u2013 it had some twigs on the top and the rest was green skin \u2013 it was 10 measures of 1.75 smooth metre. I made so many \u0142uby of it, really! But it was a one like that for the whole clear-cut.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">A pine like this might be 80 years old, maybe even a 100. It\u2019s leaning slightly. It would make a great wood for cutting \u0142uby, oh my! It has skrzek here, that means it\u2019s leaning. But it\u2019s leaning towards south, that\u2019s ok. If it\u2019s leaning north it\u2019s worse, because it tends to break. It\u2019s very dry and crispy in that case, it looks like a comb. The rings are sparse then. But this pine is beautiful! You can see it as the skin is smooth. And the branches are straight, perpendicular. So it\u2019s fit, it\u2019s good. If one wants to test it further if it\u2019s fit, you cut out a piece here. And then you split this piece. If it splits nicely, then it\u2019s a good sign. The piece should be around 20 cm. If it doesn\u2019t split, the tree is not fit for my needs.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">My uncle taught me a lot about wood, because we bought wood together, and my father too. I have no idea how many trees I had cut. Sometimes I would simply buy logs ready for cutting into dranki. If I took a cut down tree from the forest, I would measure off several metres \u2013 7 metres or whatever length I felt fit. And then I would cut it to pieces it at home.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Tools<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">First, there had to be tongs for holding the \u0142uby during the bending process, because you need to hold them when you bend them. You hold them and then you nail them into hoops. The second thing is \u2013 because \u0142uby are of various width \u2013 you use skrowaki to make them of evenly wide. Then you make ok\u0142adnica \u2013 that\u2019s what you put on the sieve. And you have to make dusza \u2013 that\u2019s the hoop you put inside. For this, you need a knife and a crochet hook, two of them actually, because sometimes you make small holes and hold them with both. And pincers \u2013 that\u2019s what you use to pull it on. You take the mesh, and then you have to wrap it and run it around. And then you put on the ok\u0142adnica, and then the dusza goes inside. And the sieve is ready. And ofcourse, you need a hand plane all along \u2013 at the beginning and when you do the measurements. And later, for the finishing touches, you also use a plane.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">This tool I use for carving \u2013 \u0142awa \u2013 kobylica \u2013 I\u2019ve made myself. It took me a day of two. First you drill the holes, then you make the legs. Any wood is good for it. I saw my uncle making it and I made the measurements. My uncle used to make sieves too, but he died. I think this one might be 55 years old. Because I started carving \u0142uby when I was young. It has run in the family, so I watched others do it. And in the beginning I found it hard. I sold the ones I made to a cooperative in Bi\u0142goraj.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">A blacksmith knew how to make an o\u015bnik. I gave him a prototype so he could see what it looked like, because not everyone knew how to make it. And now there are no blacksmiths left. You would have to go all the way to Wojciech\u00f3w. Blacksmiths from all over Poland gather there, even from abroad. Also a buntownik to cut wood has to be made by a blacksmith.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I had to order this folownia from a locksmith in Bi\u0142goraj. He is also dead now. I gave him more or less details of what it should look like. It still works well. It will work for long \u0142uby, but it is not suitable for short ones because it has the same shaft, and there should be a thinner shaft for small strainers. But once he did it, it was done. It\u2019s basically operated by two people.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And a knife lasts only a year. How many I\u2019ve used!<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Types of mesh<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">There are various types of mesh. There was a time when there were no wire mesh and my grandpa made them from linden bast. And he wove it like a net. This is how these large rakes for sifting chaff for horses were made. When I started making sieves, wire mesh was already available. I made the mesh myself, I have a large workshop \u2013 I also made the wire ones. Now mesh is made of nylon.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And before, my mum would weave the mesh from horsehair. There was a small workshop, and horsehair was woven here \u2013 it depended on the length. And then the hair was processed. There was an igielnica, the horsehair was processed using it and that\u2019s how the mesh was made. Such cloths were made of hair and the sieves were lined with it. While my mother was alive, she made it, and then I had to buy it \u2013 some women were still making it. It\u2019s gone now \u2013 no one makes it anymore, everything has been lost.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And later I had a bigger workshop, I would spin a nylon line, put it onto a post \u2013 that\u2019s what it was called \u2013 and I added the horsehair. I still have that mesh of horsehair and nylon.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Work space<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I\u2019ve worked here and there, wherever I could. I used to work in the kitchen, now I work in the basement, it\u2019s just what is available.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>A helping hand<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">There used to be many craftsmen! Now they\u2019re are all gone. Who would want to do such work? Everything is done on an industrial scale now. After all, working with your hands is very hard. Also, help is much needed. When working with wood, one needed the help of another person, because it would be impossible to do anything on one\u2019s own. At least two men were necessary. When you\u2019re towing, you also need help. My wife and my daughter help me. My wife is holding the wires and it\u2019s not much, but it helps me. So does my daughter. She\u2019s always saying: \u2018Dad, please make some sieves\u2026\u2019<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>\u0141uby \u2013 using the leftovers<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">When the tree was cut into \u0142uby [pieces], the drzenie were also resourced in the process. My grandpa would use them to make the so-called d\u0119gi [wooden staves]. Dzierze, barrels \u2013 all sorts of things were made from d\u0119gi. So nothing was wasted, the tree was all used up. And the \u0142uby broke at times. If they broke, it was possible to make something shorter out of the broken piece, but sometimes it broke further, if it was all gnarled up, and it was no longer useful for anything. And the splinters were used as firewood.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>A fence made of dranki<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Dranki, which were full of knots and weren\u2019t fit for sieves, could be used to make fences. They were better than those wire mesh fences of todays. If a pine tree was with bracket fungi [morszywa], then you could get some \u0142uby from the skin, and the wood that was under the fungi, but healthy, you could use for dranki. Those would last many years! My grandpa made fences from that and they lasted. There are no fences left like that, neither here nor in Bukowa. I had a one from a neighbour, but it fell and perished. Nothing left of it now. Everybody gets these wire mesh nets or pickets\u2026<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">And the woodchips were used as fuel. Maybe someone could think of a better way to use it, some artist maybe. At the Kaszaki [Buckweat Festival in Jan\u00f3w] I met a woman from somewhere behind Lublin who made beautiful flowers from dried pea pods! So she wouldn\u2019t waste a thing. One ought to be gifted in that way.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Selling the sieves<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I didn\u2019t use to go to fairs, I used to sell my sieves through a crafts cooperative. In the old days, yes, craftsmen used to go to the fairs! The first sieve-makers that settled here \u2013 they were called materaci \u2013 they had come from the east, from Russia. I think it was at the beginning of the eighteen-hundreds, I have it somewhere in my notes, because I had to know this for my apprentice exam. And from Bi\u0142goraj they would most probably drive a horse wagon, even deep into Russia. They travelled for a week, or even longer. One would take a whole wagon of sieves and drove it from village to village \u2013 and they sold the sieves. But it was long time ago, in 18th century maybe, maybe in the beginning of 19th century. There were merchants who drove to various fairs, because people needed sieves. Now they have combines, so hardly anyone uses sieves. Just exceptions.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">In my day, I used to take my sieves to the cooperative, I would take them to many such shops in Poland. I packed the sieves from the smallest to the largest. It depended on who wanted what. There were always some breaks during work. I would go and sell the sieves and then I would make some new ones. And then I would go again to sell them somewhere, because someone else needed them. And again I would make some new. I\u2019ve worked successively, it was not a seasonal job. Nowadays, I just make one or two a day. Three is the top. Sometimes nothing. Now my health doesn\u2019t allow it.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>At the fairs<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">At the first Jagiellonian Fair, seventeen years ago, I sold everything. Nowadays, there are fewer craftsmen, but I always enjoy being there in good company. Recently I\u2019ve received an invitation to Paw\u0142\u00f3w. I\u2019m also supposed to be in Skierbiesz\u00f3w near Zamo\u015b\u0107, in July. I\u2019m also going to the Kaszaki festival, but I didn\u2019t go there last year. If I had a car, I would go, but I don\u2019t, so I have to ask my daughter to give me a ride, because there are no weekend bus connections. A few people in Jan\u00f3w buy my sieves. Those who make groats.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Sometimes towns send artisans to their partner towns. We\u2019ve been to Lithuania, in Kelm\u0117. Bi\u0142goraj is its partner town, there were artisans from 17 countries there. I sold just one sieve and I donated some to local museum. But such trip happened only once.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Uses for a sieve frame<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Now, when one wants to buy a sieve, they get a ready-made one. Once I sold some sieve frames for decorations in a shop, but it happens rarely. They don\u2019t take many for making musical instruments either. Once, Zbyszek Butryn bought some. He makes suka fiddles by himself. And Kasia Zedel has bought some of my sieve frames recently to make frame drums \u2013 she\u2019s a gifted girl. When I was at the festival in Kazimierz, the highlanders asked me to make a frame for a Christmass carollers\u2019 star.<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Preserving and passing on the tradition<\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">I have not passed the craft on. Who would want to do this! There\u2019s no one from the family either. They prefer to go abroad rather than endure this ordeal here. I\u2019m retired, I just do it as a form of a hobby, to unwind. If I asked someone to make me a sieve, they wouldn\u2019t for this type of money. But I must preserve the tradition as long as we can. It\u2019s in my blood, it really is. I like it and that\u2019s it!<\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\"><b>Dictionary <\/b><\/p>\n<p style=\"font-size: 12.96px;\" data-fusion-font=\"true\">Stru\u017cy\u0107\/struga\u0107 \u2013 to carve wood<br \/>\n<span style=\"background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-size: 12.96px; font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">\u0141uby \u2013 long and thin wooden strips for making sieve frames<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Racza \/ rajtak \u2013 a type of sieve used for sifting grain with sparse mesh made of bast<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Szczapa \u2013 a piece of chipped wood<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Buntownik \u2013 a metal tool for splitting and chipping wood<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Dranki \u2013 thin pieces of wood produced during the process of making szczapy<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Folownia \u2013 a tool made of three metal rollers, used for bending \u0142uby so they can be formed into sieve frames<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Kobylica\/\u0142awa \u2013 a shaving horse, i.e. a combination of a vice and a workbench<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">O\u015bnik \u2013 a drawknife, a tool of two handles used to shape wood by removing shavings<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Dusza \u2013 the small, inner frame of a sieve<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Igielnica\/iglica \u2013 a small tool used to make mesh by hand<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">D\u0119gi \u2013 timber staves used for making wooden barrel<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Dzi\u017ca\/dzie\u017ca \u2013 a kneading trough, a container made of timber staves used for processing sourdough<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Ok\u0142adnica \u2013 part of a sieve, the outer frame which holds the mesh<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Hybel\/hebel \u2013 a hand plane, a tool for smoothing out wood<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Obyczaj \u2013 an old term for a sieve frame<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Morszywa \u2013 rotten; in this case a pine tree covered with bracket fungi<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Skrzek \u2013 a tree whose trunk is leaning towards one side<br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: 12.96px; background-color: rgba(255, 255, 255, 0); font-style: var(--body_typography-font-style,normal); letter-spacing: var(--body_typography-letter-spacing);\">Jarki \u2013 wood that is too crispy to be carved<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.2 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Antoni Ma\u0142ek - Warsztaty<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Warsztaty wyrobu sita z Antonim Ma\u0142kiem. Dofinansowano w ramach programu Narodowego Centrum Kultury \u201eEtnoPolska\u201d edycja 2023.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Antoni Ma\u0142ek - Warsztaty\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Warsztaty wyrobu sita z Antonim Ma\u0142kiem. Dofinansowano w ramach programu Narodowego Centrum Kultury \u201eEtnoPolska\u201d edycja 2023.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Festiwal Re:tradycja - Jarmark Jagiello\u0144ski\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/retradycja\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-12-05T14:58:14+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"96 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/\",\"url\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/\",\"name\":\"Antoni Ma\u0142ek - Warsztaty\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-09-08T12:06:11+00:00\",\"dateModified\":\"2023-12-05T14:58:14+00:00\",\"description\":\"Warsztaty wyrobu sita z Antonim Ma\u0142kiem. Dofinansowano w ramach programu Narodowego Centrum Kultury \u201eEtnoPolska\u201d edycja 2023.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"#Znajd\u017aRzemie\u015blnika 2023 EtnoPolska\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/\",\"name\":\"Festiwal Re:tradycja - Jarmark Jagiello\u0144ski\",\"description\":\" Lublin, Stare Miasto\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#organization\",\"name\":\"Warsztaty Kultury w Lublinie\",\"url\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/logo_retradycje-01.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/logo_retradycje-01.png\",\"width\":332,\"height\":63,\"caption\":\"Warsztaty Kultury w Lublinie\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/retradycja\",\"https:\/\/www.instagram.com\/retradycja_jarmarkjagiellonski\/\",\"https:\/\/www.youtube.com\/user\/JarmarkJagiellonski\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Antoni Ma\u0142ek - Warsztaty","description":"Warsztaty wyrobu sita z Antonim Ma\u0142kiem. Dofinansowano w ramach programu Narodowego Centrum Kultury \u201eEtnoPolska\u201d edycja 2023.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Antoni Ma\u0142ek - Warsztaty","og_description":"Warsztaty wyrobu sita z Antonim Ma\u0142kiem. Dofinansowano w ramach programu Narodowego Centrum Kultury \u201eEtnoPolska\u201d edycja 2023.","og_url":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/","og_site_name":"Festiwal Re:tradycja - Jarmark Jagiello\u0144ski","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/retradycja","article_modified_time":"2023-12-05T14:58:14+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"96 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/","url":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/","name":"Antoni Ma\u0142ek - Warsztaty","isPartOf":{"@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#website"},"datePublished":"2023-09-08T12:06:11+00:00","dateModified":"2023-12-05T14:58:14+00:00","description":"Warsztaty wyrobu sita z Antonim Ma\u0142kiem. Dofinansowano w ramach programu Narodowego Centrum Kultury \u201eEtnoPolska\u201d edycja 2023.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/znajdzrzemieslnika2023\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"#Znajd\u017aRzemie\u015blnika 2023 EtnoPolska"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#website","url":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/","name":"Festiwal Re:tradycja - Jarmark Jagiello\u0144ski","description":" Lublin, Stare Miasto","publisher":{"@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#organization","name":"Warsztaty Kultury w Lublinie","url":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/logo_retradycje-01.png","contentUrl":"https:\/\/retradycja.eu\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/logo_retradycje-01.png","width":332,"height":63,"caption":"Warsztaty Kultury w Lublinie"},"image":{"@id":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/retradycja","https:\/\/www.instagram.com\/retradycja_jarmarkjagiellonski\/","https:\/\/www.youtube.com\/user\/JarmarkJagiellonski"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/51825"}],"collection":[{"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51825"}],"version-history":[{"count":56,"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/51825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58795,"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/51825\/revisions\/58795"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/retradycja.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}